14 Kasım 1914 – Fuat Uzkınay, İlk Türk Filmi Sayılan “Ayastefanos’daki Rus Abidesi’nin Yıkılışı”nı Çekti

Ayastefanos’taki Rus Abidesinin Yıkılışı, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girdiği yıl çekilen, Türk sinema tarihinin bilinen ilk filmi ve senaryosudur. Osmanlı ordusunda yedek subay olarak görev yapan Fuat Uzkınay tarafından 14 Kasım 1914’te çekilmiştir. Film 150 metrelik bir belgeseldir. Filmdeki tüm olay Ayastefanos’taki (Yeşilköy) Rus anıtının yıkılışıdır. Lumiere Kardeşler’in sinema tarihine ilk film olarak geçen ve sinemanın doğuşu kabul edilen trenin gara girişinin Türk versiyonudur. Filmin hiçbir kopyası günümüze ulaşamamıştır.

Fuat Uzkınay   (d. 1888 – İstanbul, ö. 29 Mart 1956 – İstanbul)   İlk Türk Sinemacısı

İlk Türk sinemacısı Fuat Uzkınay

İlk ve ortaöğrenimini İstanbul’da yaptı. İstanbul Sultanisi’ni bitirdikten sonra İstanbul Dar – ül Fünun’un fizik-kimya bölümüne girdi. Türkiye’de Sinemaya olan ilginin artmasıyla birlikte Uzkınay’ın da dikkatini çeken sinema sanatı, onun dahiliye müdürlüğü yaptığı okulda öğrencilere sinemayı tanıtan ve öğreten dersler vermesine gerekçe oldu. Şehzadebaşı’nda Milli Sinema adı verilen ve daha sonra “Ali Efendi Sineması” adını alan ilk Türk sinemasının 19 Mart 1914 tarihinde açılımasında Uzkınay’ın büyük emeği geçmiştir. Türkiye’de sinemayı halka ilk tanıtan Sigmund Weinberg’den sinema oynatıcısının kullanılmasını öğrendi.

Askerliğini yaparken 14 Kasım 1914 Cumartesi günü Ayastefanos’taki Rus Abidesi’nin yıkılışını 150 metrelik filme çekerek, Türk sinemasında ilk kez film çeken kişi oldu. Bir yıl sonra (1915) Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın emriyle Merkez Ordu Sinema Dairesi (MOSD) kurulunca, Türkiye’de sinemayı tanıtma konusunda büyük katkıları olan Sigmund Weinberg de bu kurumun başına getirilir. Yardımcısı da Fuat Uzkınay’dır. 1916’da MOSD’un başına getirildi. Almanya’da filmcilik konusunda eğitim gördü. İlk konulu film olan Himmet Ağa’nın İzdivacı adlı filmi büyük zorluklarla bitirebildi. Ordudan 1954’te emekli olan Fuat Uzkınay, 1956’da öldü.

Ankara’da bulunan Kara Kuvvetleri Foto Film Merkezi’nin bir stüdyosuna hizmetlerinden dolayı Uzkınay’ın adı verilmiştir.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.