26 Haziran 1945 – Birleşmiş Milletler Kuruldu

Birleşmiş Milletler Örgütü ya da kısaca Birleşmiş Milletler (BM), 24 Ekim 1945’te kurulmuş dünya barışını, güvenliğini korumak ve uluslar arasında ekonomik, toplumsal ve kültürel bir iş birliği oluşturmak için kurulan uluslararası bir örgüttür. Birleşmiş Milletler kendini “adalet ve güvenliği, ekonomik kalkınma ve sosyal eşitliği uluslararasında tüm ülkelere sağlamayı amaç edinmiş küresel bir kuruluş” olarak tanımlamaktadır. Uluslararası İlişkilerde, kuvvet kullanılmasını ilk olarak evrensel düzeyde yasaklayan ilk antlaşma Birleşmiş Milletler Antlaşması’dır.

Örgütün, kurulduğu yıllarda 51 olan üye sayısı şu an itibariyle üyeliği kaldırılan Vatikan ve değiştirilen Çin Halk Cumhuriyeti son katılan üye Karadağ dahil 192’ye ulaşmıştır. Örgütün yönetimi New York’ta bulunan genel merkezinden yürütülür ve üye ülkelerle her yıl düzenli olarak yapılan toplantılar yine bu genel merkezde gerçekleştirilir.

Örgüt yapısal olarak idari bölümlere ayrılmıştır; Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Yönetim Konseyi, Genel Sekreterlik ve Uluslararası Adalet Divanı. Örgütün en göz önündeki merciisi Genel Sekreterdir.

Birleşmiş Milletler fikri ilk olarak, II. Dünya Savaşı’nın bitiminde savaşın galibi ülkeler tarafından, ülkeler arasındaki anlaşmazlığı ortadan kaldırarak ileride meydana gelebilecek ve kendi güvenliklerini tehdit edebilecek bir savaşın önüne geçebilmek amacıyla ortaya atılmıştır. Örgüt yapısının halen bu amacı koruduğunu BM Güvenlik Konseyi’nin varlığı ve çalışmalarıyla ortaya koymustur. Güvenlik Konseyi on beş ülkeden oluşmakta olup,bu üyelerden beşi daimi üye statüsündedir ve mutlak veto yetkisine sahiptir. Bu ülkeler ABD, Rusya, Çin Halk Cumhuriyeti, Birleşik Krallık ve Fransa’dır. Güvenlik Konseyinin karar alabilmesi için 9/15 oranı gerekli olup, daimi üyelerden herhangi birisinin aksi yönde oy kullanmaması gereklidir. BM içtihatlarına göre Güvenlik Konseyi karar alırken veto yetkisine sahip üyelerden biri veya birkaçının oylamaya katılmaması bu üyelerin kararı veto ettiği anlamına gelmemektedir. Ayrıca daimi üyelerin çekimser kalmaları da aynı sonucu vermektedir.

Kuruluşu

Birleşmiş milletler (United Nations) terimi ilk olarak Franklin D. Roosevelt tarafından II. Dünya Savaşı sırasında müttefik ülkeler için kullanılmıştır. İlk resmî kullanımı ise 1 Ocak 1942 yılında Birleşmiş Milletler’in beyannamesinde ve Atlantik Bildirisi ndedir. Bu tarihten sonra müttefik devletleri kendilerini “United Nations Fighting Forces” olarak adlandırmışlardır.

Birleşmiş Milletler fikri 1943 yılında Moskova, Tahran ve Kahire’de müttefiklerin toplantıları sırasında çıkmış olup Fransa, Çin, Birleşik Krallık, ABD, SSCB’nin temsilciliğiyle oluşmuştur.

 Örgüt yapısı 

Genel Kurul

Genel Kurul, üye devletlerden oluşur. Her üyenin Genel Kuruldaki temsilcileri 5 kişiden çok olamaz. Genel Kurul’un görevleri şunlardır:

  • Silahsızlanma ve silah denetimi konusunda önerilerde bulunmak.
  • Barış ve güvenliği etkileyecek görüşmeler yapmak, her konuda önerilerde bulunmak.
  • Ülkeler arasındaki iyi ilişkileri bozucu sorunların, barışcıl yollarla çözümü için önerilerde bulunmak

Güvenlik Konseyi

Daha çok bilgi için: Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi

Siyasal alanda bir yürütme organıdır. Konseyin 5 daimi üyesi olan ABD, Çin, İngiltere, Fransa, Rusya’nın veto hakkı bulunmaktadır. 10 geçici üye ise iki yıllık bir süreç için seçilirler. Türkiye 2009 yılı itibariyle iki yıllığına seçilen geçici üyelerden biridir. Seçimlerinde coğrafi denge esas alınır. 15 üyesi olan bu kurulun görevleri şunlardır:

  • Birleşmiş Milletler’in amaç ve ilkelerine uygun biçimde barış ve güvenliği korumak.
  • Uluslararası bir anlaşmazlığa yol açabilecek her türlü çekişmeli durumu soruşturmak.
  • Uluslararasında çekişmeli konularda anlaşma koşullarını önermek.
  • Silahlanmayı denetleyecek planlar hazırlamak.
  • Barışa karşı bir tehlike veya saldırı olup olmadığını araştırarak, izlenecek yolu önermek.
  • Saldırganlara karşı askeri birlikler kurularak önlemler almak.

Konseye bağlı başlıca kuruluşlar 

  • Ticaret ve Kalkınma Konferansı
  • Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF)
  • Mülteciler Yüksek Komiseri Ofisi (UNCHR)
  • Dünya Gıda Konseyi
  • Dünya Gıda Programı
  • Eğitim ve Araştırma Enstitüsü
  • Kalkınma Programı (UNDP)
  • Silahsızlanma Araştırmaları Enstitüsü
  • Sinaî Kalkınma Örgütü (UNIDO)
  • Çevre Sorunları Programı
  • Birleşmiş Milletler Üniversitesi
  • Birleşmiş Milletler Özel Fonu
  • Sosyal Kalkınma Araştırma Enstitüsü
  • Kadının İlerlemesi İçin Uluslararası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü

Birleşmiş Milletler’e bağlı kuruluşlar  

No Kısaltılmışı Bayrak Kuruluş Merkez Başkan Kurulduğu Yıl
1 FAO
Gıda ve Tarım Örgütü
Gıda ve Tarım Örgütü İtalya Roma, İtalya Senegal Jacques Diouf 1945
2 IAEA
Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu
Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu Avusturya Viyana, Avusturya Mısır Mohamed ElBaradei 1957
3 ICAO
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü Kanada Montreal, Kanada Fransa Raymond Benjamin 1947
4 IFAD
Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu
Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu İtalya Roma, İtalya Nijerya Kanayo Nwanze 1977
5 ILO
Uluslararası Çalışma Örgütü
Uluslararası Çalışma Örgütü İsviçre Cenevre, İsviçre Şili Juan Somavía 1946
6 IMO
Uluslararası Denizcilik Örgütü
Uluslararası Denizcilik Örgütü Birleşik Krallık Londra, Birleşik Krallık Yunanistan Efthimios Mitropoulos 1948
7 IMF
Uluslararası Para Fonu
Uluslararası Para Fonu Amerika Birleşik Devletleri Washington, D.C., ABD   1945
8 ITU
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği İsviçre Cenevre, isviçre Mali Hamadoun Touré 1947
9 UNESCO
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü Fransa Paris, Fransa Bulgaristan Irina Bokova 1946
10 UNIDO
Birleşmiş Milletler Endüstriyel Gelişme Örgütü
Birleşmiş Milletler Endüstriyel Gelişme Örgütü Avusturya Viyana, Avusturya Sierra Leone Kandeh Yumkella 1967
11 UPU
Dünya Posta Birliği
Dünya Posta Birliği İsviçre Berne, İsviçre Fransa Edouard Dayan 1947
12 WB
Dünya Bankası
Dünya Bankası Amerika Birleşik Devletleri Washington, D.C., ABD Amerika Birleşik Devletleri Robert Zoellick 1945
13 WFP
Dünya Gıda Programı
Dünya Gıda Programı İtalya Roma, İtalya Amerika Birleşik Devletleri Josette Sheeran 1963
14 WHO
Dünya Sağlık Örgütü
Dünya Sağlık Örgütü İsviçre Cenevre, İsviçre Hong Kong Margaret Chan 1948
15 WIPO
Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü
Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü İsviçre Cenevre, İsviçre Avustralya Francis Gurry 1974
16 WMO
Dünya Meteoroloji Örgütü
Dünya Meteoroloji Örgütü İsviçre Cenevre, İsviçre Rusya Federasyonu Alexander Bedritsky 1950
17 UNWTO
Dünya Turizm Örgütü
Dünya Turizm Örgütü İspanya Madrid, İspanya Ürdün Taleb Rifai 1974
18 UNICEF
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu Amerika Birleşik Devletleri New York City, ABD Amerika Birleşik Devletleri Ann Veneman 1946

 

Ekonomik ve Sosyal Konsey

Genel kurulca seçilen 54 üyeden oluşur. Üyelikleri sona erenler yeniden seçilebilirler. Başlıca görevleri şunlardır:

  • Birleşmiş Milletler’in ekonomik ve sosyal çalışmalarını yürütmek.
  • Uluslararası ekonomik, sosyal, kültürel konularda raporlar hazırlamak.

54 üyeden oluşan bu konsey, BM’in ekonomik ve sosyal sorunlarla mücadele edebilmesi amacıyla kurulan bir organdır. Ekonomik ve sosyal konsey herkesin insan haklarına ve temel özgürlüklere etkin bir şekilde saygı göstermesini sağlamak üzere tavsiyelerde bulunabilir. Yetkisine giren konulara ilişkin olarak, genel kurula sunulmak üzere antlaşma tasarıları hazırlayabilir. Ekonomik ve sosyal konsey görevini daha etkin yapabilmek amacıyla kendi gözetimi altında çalışacak komisyon ve komiteler kurmuştur. Bunlar;

  • İnsan Hakları Komisyonu; 1946 yılında kurulan insan hakları komisyonu, ECOSOC bünyesinde insan hakları normlarının hukuki bir şekle dönüştürülmesiyle ilgili olarak faaliyet gösterir. 43 değişik üye coğrafi bölgelerden eşit temsil esasına göre seçilir. 1967’ye kadar insan hakları ihlalleriyle ilgili olarak şikâyetlere mani olmak için yaptırım gücü veya harekete geçme yetkisi yoktu. 1967’de 1235 sayılı ECOSOC kararıyla komisyon ve onun alt organı olan azınlıkların korunması ve ayrımcılığın önlenmesi alt komisyonu inceleme ve araştırma yetkileriyle donatıldılar. Bu tarihte insan hakları ihlallerine yönelik inceleme ve araştırma yapma yetkisi verilmiştir. 1970’de 1503 sayılı ECOSOC kararı ile komisyona insan hakları ihlallerini soruşturma ve tavsiyelerde bulunma yetkisi verilmiştir. 2006 yılı itibarı ile İnsan Hakları Konseyi bünyesi altında toplanmıştır.
  • İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (UNHCHR); BM şartının 1, 13 ve 55. maddelerinden görevini alan yüksek komiserlik, BM’in insan hakları programlarının koordinasyonunu sağlamak ve insan haklarına evrensel saygıyı güçlendimek amacıyla kurulmuştur. Merkezi Cenevre’dedir. New York’ta bir bürosu vardır.
  • 

Uluslararası Adalet Divanı

Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler’in yargı organıdır. Ülkeler, istedikleri davayı Adalet Divanı’na götürürler. Divan 15 yargıçtan oluşur. Yargıçlar, Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi’nce seçilirler. Görev süreleri dokuz yıldır. Divanda bir devletten iki yargıç bulunamaz. Uluslararası Adalet Divanı, Hollanda’nın bir kenti olan Lahey’dedir.

Resmî diller

Arapça, Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca ve Rusça örgütün resmî dilleridir.

Genel Sekreterlik

Genel Sekreterlik, Birleşmiş Milletler’in öbür organlarının çalışmaları için gerekli ortam ve koşulları sağlar. Ortaya konan program ve politikaları uygular. Uluslararası barış ve güvenliği bozucu olaylar konusunda raporlar hazırlayıp Güvenlik Konseyi’ne sunar. Genel Sekreterliği 2006 yılından itibaren Kore Cumhuriyetinden Ban Ki-Moon yapmaktadır. Milletler arası adalet divanı hariç diğer organlar tarafından verilen görevleri yapar .

 

 

 

Kaynak: http://tr.wikipedia.org

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.