Mustafa Adil ÖZDER

Mustafa Adil Özder (d. 1907, Artvin – ö. 11 Kasım 1987, Ankara), folklor araştırmacısı, yazar ve şair.

Artvin’in Yusufeli ilçesine bağlı Demirkent köyünde doğdu. Babası Muallim Mehmet Razi Efendidir. I. Dünya Savaşı muhacirliğinde henüz sekiz yaşında iken (1915) ailesi ile birlikte Çorum’un Sungurlu ilçesine göç ettiler. Babası Mehmet Razi Efendi, çocuklarının eğitimini ihmal etmeyerek, M.Adil Özder’i 1916 yılında Sungurlu’daki Kenz’ül – İrfan Nümune Mektebine gönderdi. 1920 yılına kadar orada öğrenimine devam etti. Burada iken annesi öldü. Artvin’deki durumun düzeldiğine ilişkin alınan haberler üzerine 1920 yılının sonuna doğru babası ve kardeşleri ile birlikte köyleri Demirkent’e geri döndüler. Köylerine döndüklerinde, yarım kalan öğrenimini iki yıl boyunca babasından aldığı derslerle tamamlayarak o zamanlar Ersis’te (Kılıçkaya) bulunan altı yıllık Ersis Merkez Nümune Mektebini 1923 yılı yazında dışarıdan sınavlara girerek bitirdi. Aynı yıl 29 Ekim 1923 tarihinde (Cumhuriyetin ilanında), baba mesleğine olan tutkusu nedeniyle Erzurum Dar’ül Muallimin Mektebine kayıt oldu. İki yıl sonra adı Erkek Muallim Mektebi olarak değiştirilen bu okuldan 1928 yılında mezun oldu. Okulu bitirmesiyle birlikte ilk olarak Çanakkale ili Bayramiç ilçesi Bayramiç Merkez Zaferi Milli Mektebi muallimliğine (öğretmenlik) atandı. 1930’da köylüsü Ali Budak Beyin kızı Kıyafet Hanım ile evlendi. Bu evlilikten Nihal (1931), Turan (1933), Demiray (1935) adlı çocukları oldu.

Ömrünü, Artvin tarihi, etnografyası ve folklorunu araştırmaya ve gün ışığına çıkarmaya adamış bir kişi idi. Öldüğünde, arkasında 10 yayınlanmış kitap, 100 makale ile çok sayıda yayınlanmamış kitap ve notlar bıraktı.

1930’da Azmî mahlasıyla halk şiirleri yazmaya başladı. Âşık edebiyatı incelemeleri ile de yazın hayatına başladı. >Ardanuçlu Âşık Efkârî ve >Mecit Tokdemir ile karşılaşmalarda bulundu. Her fırsatta Artvin’i at sırtında köy köy dolaşarak folklor derlemeleri yaptı, bu derleme ve araştırmaları, halk kültürü ile ilgili yazıları Türk Folklor Araştırmaları, Çoruh, Doğuş, Halk, Bizim Çoruh, Artvin’in Sesi, Hür Çoruh, Şavşat Postası, Turizm Dünyası, Kars Eli, Haber, Yeşil Artvin, Çıra, Sesimiz, Yeşil Çoruh, Ulus Ekspres vs gibi çeşitli gazete ve dergilerde yayınlandı. Biyografisi Meydan Larousse ansiklopedisine alındı. Ölümünden sonra kitapları ve arşivi Artvin Kütüphanesine bağışlandı. Artvin’le ilgili bir kısım kitapları da öğrencisi ve “manevi kızı” folklor araştırmacısı Şahver Karasüleymanoğlu’na verilerek bu konularla ilgilenen kişilere dağıtılması, ulaştırılması sağlandı.

1986 yılında “İhsan Hınçer Folklor Ödülü”nü aldı. Ölümünün 7. yıldönümünde (1994) Özder anısına Yusufeli Kültür Derneği ile Folklor Araştırmaları Kurumunca ortak bir anma günü düzenlendi.

Aydın Karasüleymanoğlu tarafından 43. Hizmet Yılında M.Adil Özder adıyla bir kitap yayınlandı (1972). Hayrettin Tokdemir, Özder’in şiirlerinin bir kısmını Yusufeli’li Azmî adlı bir kitapta toplayarak yayındı.

M.Adil Özder’in yayınlanmış kitapları:

  • 19. Yüzyıl Çoruh Halk Şairlerinden: Yusufeli’li Muhibbî (1940)
  • Türk Çoruh’ta Kurtuluş ve Anavatana Kavuşma Anlamı (1948)
  • Doğu İllerimizde Âşık Karşılaşmaları (1965)
  • Ölümünün 100. Yılında Yusufeli’li Aşık Muhibbî ve Mevlid-i Şerif (1968)
  • Yazı ve Resimlerle Çevre İncelemesi, Artvin İli-I (Abdullah Aydın ile birlikte, 1969)
  • Artvin Folkloru-I (1970)
  • Kurtuluşunun 50. Yılı Dolayısıyla Artvin ve Çevresi, 1828-1921 Savaşları (1971)
  • Tarihte Çıldır (Ahıska) Atabeyleri ve Torunları (1971)
  • Resimli Artvin İli Bilgileri-I (1971)
  • Muhibbî İli Esmahan Hikâyesi (1976)
  • Yakın Yurt.

Yazılmasına katkıda bulunduğu, yazım komisyonunda yer aldığı kitaplar:

  • Çoruh-Şavşat (Şavşat öğretmenlerinden bir heyet tarafından hazırlanan bu kitabın tarih ve halk edebiyatı bölümlerini yazdı, 1945)
  • Şavşatlı Recai ve Eseri Hidayet-ül İhvan (Bu eserin 1-12. sayfalarını yazdı).

Milli Folklor Enstitüsünde görevli iken yer aldığı komisyonlarca yazılan kitaplar:

  • Türk Saz Şairleri Bibliyografyası
  • Destanlar Bibliyografyası
  • Türk Folklor Etnoğrafya Bibliyografyası.

Yayına hazır kitapları: Yusufelili Âşık Huzurî (Hayatı ve heceli şiirleri, 250 daktilo sayfası)

  • Âşık Huzurî’nin Aruzlu Eserleri (200 daktilo sayfası)
  • Artvin Folkloru-II (Gelenek ve görenekleri içeren 150 daktilo sayfası)
  • Artvin Folkloru-III (Halk edebiyatı ürünlerini içeren 180 sayfa)
  • Artvin’li Şairler (121 halk şairinin hayat ve eserlerini içeren iki cilt halinde 800 sayfalık inceleme ve derleme)
  • Yusufelili Ali Fahri Karabulut (Hayatı ve şiirleri, 134 sayfa).

GÜZEL

Çoruh’a git bulacaksın
Dağı, taşı, yurdu güzel
Bil ki mutlu olacaksın
Toplum güzel, ferdi güzel  

Yaylaları yeşil, sarı
Çam kokulu ormanları
Çeşitli öten kuşları
Herşey, kuşu, kurdu güzel

Serin eser yelleri var
Renk renk açar gülleri var
Kıvrım kıvrım yolları var
Beş virajdan dördü güzel

Artvin’e gel sür safanı
Gör koçağı, kahramanı
Düşmana vermez amanı
Sınır bekler merdi güzel

Soyu-sopu Oğuz, Kıpçak
Yurt içinde sönmez ocak
Büyük Harpte balta nacak
Düşmanları kırdı güzel

Sabit Bey’le Sahara’da
Çiçek Nine bir arada
Gönüllü erler burada
Düşmana ders verdi güzel

Büyükler Artvin’e gider
“Türkiye’nin incisi” der
Unutulan bu güzel yer
Kalmış burda derdi güzel.

HASRET

Gamlı gönül aldı sıladan haber
Bahar olmuş gonca güller yerişmiş
Çok da açsın bağlarında çiçekler
Ben olmadan orda bahar erişmiş

Dertli gönül tez revan ol o yola
Yaktı ciğerimi dağ oldu sıla
Ayrılıklar bedel oldu yüz yıla
Gurbet düşman olmuş, cana girişmiş

Yandık aşk oduna bahtımız kara
Yâr orada, ben düştüm garip diyara
Esen yeller bari deyin o yâra
Azmî gam yüküyle çölde serişmiş.

VİRAN OLDU   

Yer tuttu özümde sevda ateşi
Yaktı hasret, canda hal viran oldu
Açar mı laleler ezel baharda
Kurudu bağlarda gül viran oldu

Kurudu açmıyor viran bağda gül
Boş feryad etmekten usandı bülbül
Bir saçın teline razıyken gönül
Çalıp getirmekte yel viran oldu

Azmî’yim, bu ahım dağları yarar
Yâr bilse derdimi bir çare arar
Bir hale geldim ki eylemez karar
Ağlar gönülde saz, tel viran oldu.

http://www.turkuler.com/ozan/taazmi.asp

http://tr.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Adil_%C3%96zder

 

 

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.