{"id":110989,"date":"2018-01-14T01:52:10","date_gmt":"2018-01-13T22:52:10","guid":{"rendered":"http:\/\/epochtimestr.com\/?p=110989"},"modified":"2018-01-14T02:04:00","modified_gmt":"2018-01-13T23:04:00","slug":"bitkilerin-bilincli-olduguna-dair-guclu-kanitlar-bitkiler-sayi-sayabilirler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/epochtimestr.com\/index.php\/bitkilerin-bilincli-olduguna-dair-guclu-kanitlar-bitkiler-sayi-sayabilirler","title":{"rendered":"Bitkilerin Bilin\u00e7li oldu\u011funa Dair G\u00fc\u00e7l\u00fc Kan\u0131tlar: Bitkiler Say\u0131 Sayabiliyorlar!"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Sinirbilimci Greg Gage,\u00a0 yay\u0131nlanan bir TED Konu\u015fmas\u0131<\/a> s\u0131ras\u0131nda, bitkilerin “d\u00fc\u015f\u00fcnebildi\u011fini” ve say\u0131 sayabildiklerini g\u00f6steren bir deney ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bu deney, bitkilerin bir \u00e7e\u015fit bilin\u00e7 sahibi olabilece\u011fini g\u00f6steren, daha b\u00fcy\u00fck bir bulmacan\u0131n sadece bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n

Gage, deneyine “Neyin bir beyni vard\u0131r?” diye sorarak ba\u015flad\u0131. Beyni olan bir \u015fey ile olmayan bir \u015fey aras\u0131ndaki fark\u0131 tan\u0131mlamalar\u0131 istendi\u011finde, \u00f6\u011frenciler genellikle \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu: “Hareket eden \u015feylerin beyni olmal\u0131”. \u201cDo\u011fru\u201d, dedi Gage.<\/p>\n

Deneyi i\u00e7in h\u0131zl\u0131 hareket eden iki t\u00fcr bitki kulland\u0131. Bir k\u00fcst\u00fcmotu bitkisi dokunuldu\u011funda k\u0131vr\u0131l\u0131r. Ven\u00fcs sinekkapan bitkisi, bir sinek girince “a\u011fz\u0131n\u0131” kapat\u0131r.<\/p>\n

\n

Sinirbilimci Greg Gage bitkilerde, insan beyninde ate\u015flenen n\u00f6ronlara benzer elektrik sinyalleri \u00f6l\u00e7t\u00fc.<\/h2>\n<\/blockquote>\n
\"\"<\/a>
Greg Gage (Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc\/TEDTalks)<\/figcaption><\/figure>\n

Bir k\u00fcst\u00fcm otuna elektrotlar ba\u011flayarak dokunuldu\u011funda yapraklar\u0131n\u0131 hareket ettirmesi i\u00e7in, g\u00f6vdesine komut g\u00f6nderen elektrik sinyallerini g\u00f6r\u00fcnt\u00fcledi. Bu sinyaller, insan beyniyle v\u00fccudun bir uyarana tepki vermesi gereken k\u0131s\u0131mlar\u0131 aras\u0131ndaki ileti\u015fimi sa\u011flamak \u00fczere, n\u00f6ronlar\u0131n ate\u015flenmesine benzerdir.<\/p>\n

Gage elektrotlar\u0131 sinekkapana ba\u011flad\u0131. Benzer \u015fekilde, sinekkapan\u0131n i\u00e7 k\u0131sm\u0131ndaki alg\u0131lay\u0131c\u0131 t\u00fcylere dokundu\u011funda, bitkide bir elektriksel sinyal olu\u015ftu ama kapanmad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, sinekkapanlar ancak orada sinek oldu\u011fundan emin olduklar\u0131nda, a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 kapat\u0131rlar. A\u011fz\u0131 a\u00e7mak ve kapamak \u00e7ok fazla enerji gerektirir.<\/p>\n

Kapandakinin bir sinek oldu\u011fundan nas\u0131l emin oluyorlar? Alg\u0131lay\u0131c\u0131 t\u00fcyler art arda uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, her bir uyarma aras\u0131nda ge\u00e7en saniyeleri sayarak. Bunun anlam\u0131, Ven\u00fcs sinekkapan\u0131n\u0131n say\u0131 sayabildi\u011fidir.<\/p>\n

Ven\u00fcs sinekkapan\u0131 ka\u00e7 defa sineklerin ona kondu\u011funu sayabilir.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/a>
Ven\u00fcs sinekkapan\u0131 ve dokunulmaya tepki olarak \u00fcretti\u011fi bir sinyali g\u00f6steren elektrik \u00f6l\u00e7er g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc. (Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc\/ TEDTalks)<\/figcaption><\/figure>\n

Gage, bitkilerin beyinleri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak elektriksel sinyaller kullanarak ileti\u015fim kurabildiklerini s\u00f6yl\u00fcyor. Birinde \u00fcretilen elektrik sinyallerinin di\u011ferini etkileyip etkilemeyece\u011fini anlamak i\u00e7in iki bitkiyi birbirine ba\u011flad\u0131. Sinekkapan\u0131n t\u00fcylerine dokundu\u011funda, k\u00fcst\u00fcm otu k\u0131vr\u0131ld\u0131.<\/p>\n

2015’te Alman orman m\u00fchendisi Peter Wohlleben, a\u011fa\u00e7lar\u0131n birbirleriyle nas\u0131l ileti\u015fim kurdu\u011fu hakk\u0131nda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtan bir kitap olan \u201cA\u011fa\u00e7lar\u0131n Gizli Ya\u015fam\u0131\u201dn\u0131 yazd\u0131.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Alman orman m\u00fchendisi Peter Wohlleben \u201cA\u011fa\u00e7lar\u0131n Gizli Ya\u015fam\u0131\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda bir orman\u0131n, a\u011fa\u00e7lar\u0131n ileti\u015fim kurdu\u011fu, arkada\u015f edindikleri ve birbirlerini korudu\u011fu bir topluluk oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin bir a\u011fa\u00e7 kemirildi\u011finde, di\u011fer a\u011fa\u00e7lara b\u00f6lgede a\u00e7 bir yarat\u0131k oldu\u011funu haber veren bir kimyasal yollayabilir. Buna g\u00f6re di\u011fer a\u011fa\u00e7lar da kendilerini daha az cazip k\u0131lacak kimyasallar\u0131 serbest b\u0131rakabilirler.<\/p>\n

A\u011fa\u00e7lar k\u00f6k sistemleri sayesinde besin maddelerini birbirleriyle payla\u015f\u0131rlar. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc a\u011fa\u00e7lar, \u015fekerleri zay\u0131f a\u011fa\u00e7larla payla\u015f\u0131r. Fikir, birlikte olduklar\u0131 zaman daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olduklar\u0131d\u0131r. Baz\u0131 a\u011fa\u00e7lar \u00f6ld\u00fcklerinde, r\u00fczg\u00e2r\u0131n girmesi ve di\u011fer a\u011fa\u00e7lara \u00e7arpabilmesi i\u00e7in yer a\u00e7arlar.<\/p>\n

Bunlar, a\u011fa\u00e7lar\u0131n inan\u0131lmaz etkile\u015fim yollar\u0131n\u0131n sadece birka\u00e7 \u00f6rne\u011fi. \u00dcstelik bu etkile\u015fim, sadece otomatik ve rastgele ger\u00e7ekle\u015fen bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildir.<\/p>\n

\n

Bir a\u011fa\u00e7 di\u011fer b\u00fct\u00fcn a\u011fa\u00e7lara e\u015fit \u015fekilde davranmaz. Arkada\u015flar\u0131n\u0131 se\u00e7er.<\/h2>\n<\/blockquote>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wohlleben, \u201carkada\u015f\u201d olmayan iki a\u011fa\u00e7, birbirlerine yak\u0131n taraftaki kollar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede g\u00fc\u00e7lendirir, \u201cb\u00f6ylece d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131nca sanki orada bir d\u00f6v\u00fc\u015f yap\u0131l\u0131yor izlenimi edinirsiniz\u201d diye yazd\u0131.<\/p>\n

\u201cFakat bir ger\u00e7ek arkada\u015f \u00e7ifti ba\u015f\u0131ndan itibaren birbirlerinin y\u00f6n\u00fcnde a\u015f\u0131r\u0131 kal\u0131n dallar \u00e7\u0131karmamaya \u00f6zen g\u00f6steriyor. A\u011fa\u00e7lar birbirlerine g\u00f6lge etmek istemiyorlar, bu y\u00fczden sa\u011flam dallar\u0131 ancak tepelerinin d\u0131\u015f kenarlar\u0131nda, di\u011fer bir deyi\u015fle sadece \u201carkada\u015f olmayan\u201d a\u011fa\u00e7lar\u0131n y\u00f6n\u00fcnde geli\u015ftiriyorlar.\u201d<\/p>\n

Wohlleben, uzun zaman \u00f6nce y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f a\u011fa\u00e7 k\u00fct\u00fcklerinin etraftaki a\u011fa\u00e7lar taraf\u0131ndan canl\u0131 tutuldu\u011funu g\u00f6zlemledi. Bir orman b\u00fct\u00fcn k\u00fct\u00fckleri canl\u0131 tutmaz, \u00f6yleyse belirli k\u00fct\u00fcklerin ya\u015fat\u0131lmas\u0131na neden olan, eski bir dosta olan sayg\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Wohlleben, \u201cyak\u0131nl\u0131k derecesi – hatta belki de sevgi\u201d ile ilgisi olabilir – diye yazd\u0131.<\/p>\n

\n

Di\u011fer bilim adamlar\u0131, bitkilerin \u2018zihinsel olarak\u2019 \u00e7ok yetenekli olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fcler.<\/h2>\n<\/blockquote>\n

A\u011fa\u00e7lar\u0131n, insanlar da d\u00e2hil olmak \u00fczere di\u011fer varl\u0131klara benzer \u015fekilde hissetme veya d\u00fc\u015f\u00fcnme yeteneklerinin ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu belirsizdir. Fakat Wohlleben ve Gage, bitkilerin y\u00fcksek alg\u0131lama kabiliyetleri oldu\u011fu konusundaki tart\u0131\u015fmalar kar\u015f\u0131s\u0131nda, g\u00fcnden g\u00fcne artan yeni kan\u0131tlara katk\u0131da bulunuyorlar.<\/p>\n

Bilim adamlar\u0131, bitkilerin uzun s\u00fcreli haf\u0131zaya sahip oldu\u011funu, fiziksel \u00e7evrenin ve di\u011fer bitkilerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 ve hatta (en tart\u0131\u015fmal\u0131 olan konu budur) bir ki\u015finin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini okuyabileceklerini\u00a0 g\u00f6stermektedirler.<\/p>\n