Madencilerin ve kanaryalar\u0131n kader arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn simgesi olan ama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc elinden al\u0131nan ku\u015flar\u0131n yeralt\u0131na kanat \u00e7\u0131rpt\u0131klar\u0131 ac\u0131 bir \u00f6yk\u00fcd\u00fcr. Hepimiz biliyoruz ki madencilik d\u00fcnyan\u0131n en zorlu i\u015flerinden biri say\u0131l\u0131r ve maden kazalar\u0131 bir\u00e7ok insan\u0131n can\u0131n\u0131 kaybetmesi ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. 1890\u2019l\u0131 y\u0131llarda k\u00f6m\u00fcr madenindeki zararl\u0131 gazlar\u0131n tespiti i\u00e7in kullan\u0131lan ilk metot \u201c\u00f6nc\u00fc madenci\u201d metodudur. K\u00f6m\u00fcr madencileri s\u00fcrekli bir \u00e7ok tehlikeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r: \u00e7\u00f6kmeler, patlamalar, yang\u0131nlar ve karbon monoksit gibi tehlikeli gazlar. Gaz kokusuz, renksizdir ve kan dola\u015f\u0131m\u0131ndaki oksijen molek\u00fcllerinin yerini alma e\u011filimindedir, bu da ger\u00e7ek oksijen molek\u00fcllerinin organlara ve dokulara ula\u015fmas\u0131n\u0131 engeller.<\/p>\n\n\n\n
”\u00d6nc\u00fc madenci” metodu ile se\u00e7ilmi\u015f bir madencinin s\u0131rt\u0131na \u0131slak battaniye ve kafas\u0131ndaki kaskete yanan bir mum fitili ba\u011flanarak madene inmesi beklenir. E\u011fer maden i\u00e7erisinde kokusuz, renksiz ve zararl\u0131 gazlar varsa, i\u015f\u00e7inin kafas\u0131ndaki mum fitili gazla tepkimeye girer ve b\u00fcy\u00fck bir patlama meydana gelir. Bu b\u00fcy\u00fck patlama, \u00f6nc\u00fc madencinin i\u015f arkada\u015flar\u0131 i\u00e7in bir uyar\u0131 sinyali, kendisi i\u00e7in ise \u00f6l\u00fcm\u00fcne sebebiyet veren bir son niteli\u011findedir. Ard\u0131ndan i\u015f arkada\u015flar\u0131 yeni bir \u00f6nc\u00fc madenci ile \u00e7al\u0131\u015fmalara devam etmek zorunda kal\u0131r. Bu ilk gaz alg\u0131lama metodu, maden ocaklar\u0131n\u0131 ellerinde bulunduran soylular\u0131n vicdanlar\u0131nda yer edinse de \u00fcretimde aksakl\u0131k yaratt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yeni aray\u0131\u015flara giri\u015fildi.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte tam olarak bu noktada, insan v\u00fccudu, solunum sistemi ve gazlar\u0131n do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar yapan John Scott Haldane, kanaryalar\u0131n solunum sistemlerinde, insan solunum sisteminden farkl\u0131 bir bulguyu tespit etti. Haldane’nin \u00f6nerdi\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcm neden bir kanaryayd\u0131? Inglis-Arkell, di\u011fer ku\u015flar gibi kanaryalar\u0131n da karbon monoksitin erken dedekt\u00f6rleri oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc havadaki zehirlere kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z olduklar\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. \u0130nsan solunum sistemi, oksijeni al\u0131r ve karbondioksite \u00e7evirerek v\u00fccuttan d\u0131\u015far\u0131 verir. Bunu yaparken akci\u011ferde \u015fi\u015fme ve k\u00fc\u00e7\u00fclme meydana gelir lakin ci\u011ferlerin i\u00e7inde her zaman hava kal\u0131r. Ku\u015flar\u0131n solunum sisteminde ise, t\u0131pk\u0131 bir k\u00f6r\u00fck sistemi gibi her an dola\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayan \u201chava kesecikleri\u201d vard\u0131r. Bu hava keseciklerinin bizi ilgilendiren k\u0131sm\u0131 ise, akci\u011ferin \u015fi\u015fmesine ve k\u00fc\u00e7\u00fclmesine gerek kalmadan solunum yapmay\u0131 sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Bu sayede ku\u015flar\u0131n akci\u011ferinde hava molek\u00fcl\u00fc kalmaz ve her an dola\u015f\u0131m sa\u011flan\u0131r. Bu y\u00fczdendir ki ku\u015flar, havada bulunan zararl\u0131 gaz molek\u00fcllerini insanlara g\u00f6re daha h\u0131zl\u0131 alg\u0131layabilirler.<\/p>\n\n\n\n
Kanaryalar bu \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 madenciler ile ac\u0131 dolu tan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda kald\u0131. Art\u0131k yeni \u00f6nc\u00fc madenciler kanaryalar olmu\u015ftu. Kafesler i\u00e7erisinde madenlere indirilerek, gaz tespiti amac\u0131 ile kullan\u0131ld\u0131lar ve madenciler ile kader ortakl\u0131\u011f\u0131 da i\u015fte b\u00f6yle ba\u015flad\u0131. Kara elmas dedikleri k\u00f6m\u00fcr\u00fc yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kartmak isteyen insan ile do\u011fa aras\u0131nda k\u0131yas\u0131ya bir m\u00fccadele ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Bu m\u00fccadelede maden i\u015f\u00e7ilerine ise ”\u00f6nc\u00fc madenci” yerine kanarya ku\u015flar\u0131 e\u015flik etti. Maden i\u015f\u00e7ileri k\u00f6m\u00fcr ocaklar\u0131na kanarya kafesleri ile inmeye ba\u015flad\u0131. Oksijen ve metan gaz\u0131na hassasiyetleri insana g\u00f6re \u00e7ok daha y\u00fcksek olan kanaryalar oksijen seviyesinin d\u00fc\u015fmesi ya da metan gaz\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131 durumunda \u00f6tmeyi b\u0131rak\u0131rd\u0131. Bu durum zehirlenme veya ya\u015fanabilecek bir patlaman\u0131n habercisi olurken geride ise \u00f6len bir kanarya kal\u0131rd\u0131. Madenci yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn k\u00f6klerine g\u00fc\u00e7l\u00fc kazma vuru\u015flar\u0131 yaparken bir kula\u011f\u0131 da kanaryan\u0131n \u00f6t\u00fc\u015f\u00fcnde olurdu. Ses hayat, sessizlik \u00f6l\u00fcmd\u00fc, sadece \u00f6nemli bu iki kavram vard\u0131. \u0130ki \u00f6t\u00fc\u015f aras\u0131ndaki an ise ya\u015fam ve \u00f6l\u00fcm aras\u0131ndaki ince bir \u00e7izgiden ibaretti.<\/p>\n\n\n\n
Bildi\u011fimiz tek bir \u015fey var ki o da iki kader arkada\u015f\u0131n\u0131n da g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn mavisine olan hasretleriydi… Bir kez bir arkada\u015f\u0131n\u0131z oldu\u011funda ya da en az\u0131ndan birini arkada\u015f\u0131n\u0131z olarak kabul etti\u011finizde, sizin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131z\u0131 en iyi \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri inanc\u0131 vard\u0131r. Elinde ki kafesiyle oca\u011fa inen madenci, kanaryan\u0131n \u00f6t\u00fc\u015f\u00fcne \u0131sl\u0131\u011f\u0131 ile e\u015flik ederken kendi kendine konu\u015furdu. Belki de dertlerini, umutlar\u0131n\u0131 ve g\u00f6ky\u00fcz\u00fc mavisini kader arkada\u015f\u0131na anlat\u0131rd\u0131. Kim bilir, bu sohbette kanarya da tek arkada\u015f\u0131 olan madenciye kendi \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc, hayallerini, kanat \u00e7\u0131rpt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fc anlat\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n
Haldane’nin \u00f6nerisini benimseyen tek yer \u0130ngiltere de\u011fildi. Amerika Birle\u015fik Devletleri ve Kanada’da da kanaryalar kullan\u0131ld\u0131. Teknolojinin geli\u015fmesiyle \u015fu an gaz dedekt\u00f6rleri ile birlikte hi\u00e7bir canl\u0131 zarar g\u00f6rmeden karbonmonoksit ve metan gibi gazlar\u0131 tespit ederek i\u015f g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanabiliyor. 1911’e dayanan bir madencilik gelene\u011fi 1986 y\u0131l\u0131nda sona erdi. \u0130ngiliz mevzuat\u0131 madencilere 30 Aral\u0131k 1986’da kanaryalar\u0131 elektronik karbon monoksit sens\u00f6rleriyle de\u011fi\u015ftirmelerini resmen emretti.Teknolojinin geli\u015fmesiyle \u015fu an gaz dedekt\u00f6rleri ile birlikte hi\u00e7bir canl\u0131 zarar g\u00f6rmeden karbonmonoksit ve metan gibi gazlar\u0131 tespit ederek i\u015f g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flanabiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Maalesef ki ge\u00e7mi\u015fte kaybedilen hi\u00e7bir madenci ve kanarya geri getirilemiyecek. Beni duydu\u011fum da derinden etkileyen bu ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc sizinle payla\u015fmak istedim. \u0130nsano\u011flu birbirini kullanmaya, denetlemeye, s\u00f6m\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015farak; d\u00fczeni s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli davran\u0131\u015flarda bulunmay\u0131, g\u00fcveni, sevgiyi, sayg\u0131y\u0131, \u015fefkati, yaratmay\u0131, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131, sevinci, ke\u015ffi, \u00f6zg\u00fcn arama, ara\u015ft\u0131rma, i\u00e7ten anlama iste\u011fi yerine, beklentilerini ya\u015fayamayanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu toplumlarla d\u00fcnyay\u0131 koku\u015fma ve yok olu\u015fa g\u00f6t\u00fcrebilir\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Madencilerin ve kanaryalar\u0131n kader arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn simgesi olan ama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc elinden al\u0131nan ku\u015flar\u0131n yeralt\u0131na kanat \u00e7\u0131rpt\u0131klar\u0131 ac\u0131 bir \u00f6yk\u00fcd\u00fcr. Hepimiz biliyoruz ki madencilik d\u00fcnyan\u0131n en zorlu i\u015flerinden biri say\u0131l\u0131r ve maden kazalar\u0131 bir\u00e7ok insan\u0131n can\u0131n\u0131 kaybetmesi ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. 1890\u2019l\u0131 y\u0131llarda k\u00f6m\u00fcr madenindeki zararl\u0131 gazlar\u0131n tespiti i\u00e7in kullan\u0131lan ilk metot \u201c\u00f6nc\u00fc madenci\u201d metodudur. K\u00f6m\u00fcr madencileri […]<\/p>\n","protected":false},"author":13981,"featured_media":143405,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"","_yoast_wpseo_title":"","_yoast_wpseo_metadesc":"","_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":"","_yoast_wpseo_focuskw_text_input":""},"categories":[8139],"tags":[],"yoast_head":"\n