{"id":148054,"date":"2023-10-28T09:46:00","date_gmt":"2023-10-28T06:46:00","guid":{"rendered":"https:\/\/epochtimestr.com\/?p=148054"},"modified":"2023-10-28T09:46:03","modified_gmt":"2023-10-28T06:46:03","slug":"100-yil-once-cumhuriyetin-ilani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/epochtimestr.com\/index.php\/100-yil-once-cumhuriyetin-ilani","title":{"rendered":"100 Y\u0131l \u00d6nce Cumhuriyet’in \u0130lan\u0131"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

29 Ekim 1923 ak\u015fam\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ilan edildi.<\/h2>\n\n\n\n

23 Nisan 1920 tarihinde milli egemenlik esas al\u0131narak T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi h\u00fck\u00fcmetteydi. 20 Ocak 1921 tarihli anayasada “H\u00e2kimiyet kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z milletindir.” maddesi yer al\u0131yordu. Bu durum hen\u00fcz ilan edilmemi\u015f bir cumhuriyetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu.<\/p>\n\n\n\n

1 Kas\u0131m 1922’de saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla cumhuriyetin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel a\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1923’te Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n imzalanmas\u0131yla milli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k tam olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

TBMM a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada T\u00fcrk Devleti’in ismi yoktu. Sistemin i\u00e7inde devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bo\u015f g\u00f6r\u00fcnmesiyle, rejime uygun devlet \u015feklini bulmak zorunlu hale geldi.<\/p>\n\n\n\n

\u00a025 Ekim 1923’te h\u00fck\u00fcmetin istifas\u0131yla bir bunal\u0131m ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu olay Mustafa Kemal Pa\u015faya, cumhuriyeti il\u00e2n etmek i\u00e7in bekledi\u011fi f\u0131rsat\u0131 verdi. 28 Ekim 1923 ak\u015fam\u0131na kadar h\u00fck\u00fcmetin kurulamamas\u0131 \u00fczerine, Mustafa Kemal Pa\u015fa, \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc’nde arkada\u015flar\u0131na “Yar\u0131n cumhuriyeti il\u00e2n edece\u011fiz.” diyerek fikrini a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Mustafa Kemal Atat\u00fcrk, Cumhuriyet’in ilan\u0131n\u0131 duyurdu\u011fu geceyi NUTUK adl\u0131 eserinde kendi a\u011fz\u0131ndan detayl\u0131ca anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Nutuk’ta yer alan anektod \u015f\u00f6yle:<\/p>\n\n\n\n

“Gece olmu\u015ftu \u00c7ankaya’ya gitmek \u00fczere Meclis binas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131rken, koridorlarda beni beklemekte olan Kem\u00e2lettin Sami ve H\u00e2lit Pa\u015fa’lara rastlad\u0131m. Ali Fuat Pa\u015fa Ankara’dan hareket ederken bunlar\u0131n Ankara’ya geldiklerini o g\u00fcnk\u00fc gazetede “Bir u\u011furlama ve bir kar\u015f\u0131lama” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda okumu\u015ftum. Daha kendileriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmemi\u015ftim. Benimle konu\u015fmak \u00fczere ge\u00e7 vakte kadar orada beklediklerini anlay\u0131nca, ak\u015fam yeme\u011fine gelmelerini, Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131 K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla kendilerine bildirdim. \u0130smet Pa\u015fa ile K\u00e2z\u0131m Pa\u015fa’ya ve Fethi Bey’e de \u00c7ankaya’ya benimle birlikte gelmelerini s\u00f6yledim. \u00c7ankaya’ya gitti\u011fim zaman, orada, beni g\u00f6rmek \u00fczere gelmi\u015f bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ru\u015fen E\u015fref Bey’lerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Onlar\u0131 da yeme\u011fe al\u0131koydum. Yemek s\u0131ras\u0131nda : “Yar\u0131n Cumhuriyet il\u00e2n edece\u011fiz” dedim. Orada bulunan arkada\u015flar, derhal d\u00fc\u015f\u00fcnceme kat\u0131ld\u0131lar. Yeme\u011fi b\u0131rakt\u0131k. O dakikadan itibaren, nas\u0131l hareket edilece\u011fi konusunda k\u0131sa bir program yaparak arkada\u015flar\u0131 g\u00f6revlendirdim.<\/p>\n\n\n\n

Efendiler, g\u00f6r\u00fcyorsunuz ki, Cumhuriyet il\u00e2n\u0131na karar vermek i\u00e7in Ankara’da bulunan b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131m\u0131 davet ederek onlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp tart\u0131\u015fmaya asla l\u00fczum ve ihtiya\u00e7 g\u00f6rmedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n da asl\u0131nda ve tabi\u00ee olarak benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinden \u015f\u00fcphe etmiyordum. Halbuki, o s\u0131rada Ankara’da bulunmayan baz\u0131 ki\u015filer, yetkileri olmad\u0131\u011f\u0131 halde, kendilerine haber verilmeden, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve r\u0131zalar\u0131 al\u0131nmadan Cumhuriyetin il\u00e2n edilmi\u015f olmas\u0131n\u0131 bize g\u00fccenme ve bizden ayr\u0131lma sebebi sayd\u0131lar.”<\/p>\n\n\n\n

O gece \u0130smet Pa\u015fa ile birlikte 1921 Anayasas\u0131’n\u0131n baz\u0131 maddelerini de\u011fi\u015ftiren kanun tasar\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131. “T\u00fcrkiye Devleti’nin h\u00fck\u00fcmet \u015fekli cumhuriyettir.” h\u00fckm\u00fcn\u00fcn yer ald\u0131\u011f\u0131 tasar\u0131 \u00fczerinde TBMM’de yap\u0131lan konu\u015fmalardan sonra cumhuriyetin il\u00e2n\u0131 kabul edildi. “Ya\u015fas\u0131n cumhuriyet!” sesleri aras\u0131nda alk\u0131\u015flarla cumhuriyet il\u00e2n edildi (29 Ekim 1923).<\/p>\n\n\n\n

\u00a0Bundan sonra cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imine ge\u00e7ildi. Yap\u0131lan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamam\u0131n\u0131n oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa, TBMM taraf\u0131ndan yeni T\u00fcrk devletinin ilk cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi. Bunun \u00fczerine k\u00fcrs\u00fcye gelen Mustafa Kemal, yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmas\u0131n\u0131 “T\u00fcrkiye Cumhuriyeti mesut, ba\u015far\u0131l\u0131 ve muzaffer olacakt\u0131r.” s\u00f6z\u00fc ile bitirdi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\n