\u0130ran\u2019la ilgili her \u00f6nemli se\u00e7enek ciddi riskler bar\u0131nd\u0131r\u0131yor ve hi\u00e7biri sorunu tam olarak \u00e7\u00f6zm\u00fcyor. ABD ve \u0130srail hi\u00e7bir \u015fey yapmama se\u00e7ene\u011fine sahip; ancak bu durumda \u0130ran n\u00fckleer silah geli\u015ftirecektir. M\u00fczakere etme se\u00e7ene\u011fi de var; bu durumda \u0130ran ilerlemeyi geciktirebilir veya ge\u00e7ici olarak durdurabilir. Ayr\u0131ca tam g\u00fc\u00e7le askeri sald\u0131r\u0131da bulunma se\u00e7ene\u011fi de mevcut. Bu ise tam kapsaml\u0131 bir b\u00f6lgesel sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n
Dahas\u0131, \u0130ran\u2019\u0131n da kendi ikilemi var. \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131ndan vazge\u00e7me se\u00e7ene\u011fi var; ancak bu durumda \u0130ran, g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirecektir. \u0130ran ayr\u0131ca n\u00fckleer kapasitesini ilerletmeyi de se\u00e7ebilir. Ancak bu durum yapt\u0131r\u0131mlara, izolasyona ve muhtemelen b\u00f6lgesel bir sava\u015fa yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bunlara ek olarak \u0130ran\u2019\u0131n \u00e7evresindeki \u00fclkeler (T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan, BAE, Irak, Katar vb.), ABD ile ittifak kurmay\u0131 se\u00e7mek zorundad\u0131r. Ancak bu da \u0130ran\u2019\u0131n misilleme yapma riskini beraberinde getirecektir. Tarafs\u0131z kalabilirler, ancak bu durumda koruma riskini yitirirler. \u0130ran savunma ama\u00e7l\u0131 askeri g\u00fc\u00e7 olu\u015fturdu\u011funda, di\u011fer \u00fclkeler bunu bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fcr ve g\u00fc\u00e7le kar\u015f\u0131l\u0131k verir. \u0130ran da buna tepki g\u00f6sterir ve bu da bir t\u0131rmanma sarmal\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n
Buna g\u00fcvenlik ikilemi denir. Bu ikilem g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha da keskin bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r. Petrol g\u00fczerg\u00e2hlar\u0131n\u0131 ve ittifaklar\u0131 da i\u00e7ine alan k\u00fcresel bir t\u0131rmanma riski bulunmaktad\u0131r. Ancak \u00e7at\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131nmak, \u0130ran\u2019\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesine olanak tan\u0131yor. Ayr\u0131ca i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar ve d\u0131\u015f bask\u0131lar, durumu daha da karma\u015f\u0131k hale getirmektedir. \u201c\u0130ran \u0130kilemi\u201d, diplomasi, bask\u0131 veya sava\u015f gibi her yolun yeni sorunlar do\u011furdu\u011fu stratejik bir tuzakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bunlar\u0131 de\u011ferlendirirken \u0130ran\u2019\u0131n etnik yap\u0131s\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z. \u0130ran, \u00e7ok say\u0131da etnik gruptan olu\u015fmakla birlikte, bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu genel bir \u0130ran k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fini payla\u015fmaktad\u0131r. N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %60\u2019\u0131n\u0131 olu\u015fturan Persler (Farslar ya da Acemler), Fars\u00e7a konu\u015fan en b\u00fcy\u00fck gruptur. Ayn\u0131 zamanda siyaset, k\u00fclt\u00fcr gibi \u00f6nemli alanlarda ve b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde bask\u0131n konumdad\u0131rlar. N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %16-20\u2019sini olu\u015fturan Azeriler, T\u00fcrk dillerinden birini konu\u015furlar. \u00c7o\u011funlukla \u0130ran\u2019\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda ya\u015farlar ve devlet ile topluma iyi entegre olmu\u015flard\u0131r. N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %10\u2019unu olu\u015fturan K\u00fcrtler, \u00e7o\u011funlukla \u0130ran\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r. Kendine \u00f6zg\u00fc bir dil ve k\u00fclt\u00fcre sahiptir ve genellikle S\u00fcnni – \u015eii olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %6\u2019s\u0131n\u0131 olu\u015fturan Lurlar, Perslerle yak\u0131n akrabad\u0131r ve \u00e7o\u011funlukla bat\u0131 ve g\u00fcneybat\u0131 b\u00f6lgelerinde ya\u015famaktad\u0131r. N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %2\u2019sini olu\u015fturan Araplar, \u00e7o\u011funlukla petrol zengini g\u00fcneybat\u0131 b\u00f6lgelerinde (Huzistan\u2019da) ya\u015famaktad\u0131r. Ayr\u0131ca T\u00fcrkmenler, Ermeniler, S\u00fcryaniler, Yahudiler vb. gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar da bulunmaktad\u0131r. Bu \u00e7e\u015fitlili\u011fe ra\u011fmen, Fars dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fclkeyi birle\u015ftirir ve \u00e7o\u011fu insan Fars\u00e7a konu\u015fur.<\/p>\n\n\n\n
N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %98-99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131r. Ancak yakla\u015f\u0131k %90-95\u2019i devletin resmi dini olan \u015eii \u0130slam\u2019a mensuptur. Geri kalan yakla\u015f\u0131k %5-10\u2019luk kesim ise \u00e7o\u011funlukla K\u00fcrtler, Belu\u00e7lar (Beluciler) ve T\u00fcrkmenlerden olu\u015fan S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcmanlard\u0131r. \u0130ran, d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck \u015eii \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip \u00fclkedir. N\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %1-2\u2019si Hristiyanl\u0131k (\u00e7o\u011funlukla Ermeniler ve S\u00fcryaniler), Yahudilik (eski topluluk), Zerd\u00fc\u015ftl\u00fck (\u0130ran\u2019\u0131n eski \u0130slam \u00f6ncesi dini) ve Bahai inanc\u0131 (en b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman olmayan az\u0131nl\u0131k, ancak resmi olarak tan\u0131nmamaktad\u0131r) dinlerine mensuptur. Etnik gruplar\u0131n \u00e7o\u011fu, k\u00fclt\u00fcrel olarak farkl\u0131 olsalar da \u015eii M\u00fcsl\u00fcman\u2019d\u0131r. Ancak baz\u0131 gruplar (Belu\u00e7lar ve bir\u00e7ok K\u00fcrt gibi) S\u00fcnni\u2019dir. \u00c7e\u015fitlili\u011fe ra\u011fmen, \u00e7o\u011fu insan kendini \u00f6ncelikle \u0130ranl\u0131 olarak tan\u0131mlar ve Fars k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u201cbirle\u015ftirici\u201d g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6nemli nokta \u015fu ki, \u0130ran\u2019\u0131n etnik ve dini yap\u0131s\u0131 genellikle tek ba\u015f\u0131na ulusal politikay\u0131 belirlemez. Bunun yerine, ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n nerede ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131, g\u00fcvenlik bask\u0131s\u0131n\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu yerleri ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin nerede n\u00fcfuz veya risk g\u00f6rece\u011fini \u015fekillendirir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ran\u2019\u0131n demografik \u00e7e\u015fitlili\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Zira bir\u00e7ok az\u0131nl\u0131k n\u00fcfusu, s\u0131n\u0131r illerinde ve stratejik \u00f6neme sahip baz\u0131 b\u00f6lgelerde yo\u011funla\u015f\u0131yor. Lojistik, i\u015fg\u00fcc\u00fc, kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131 ve siyasi riskler, bu durumdan etkileniyor. K\u00fcrt, Belu\u00e7, Arap ve baz\u0131 S\u00fcnni n\u00fcfuslu b\u00f6lgeler, daha yo\u011fun g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri ve bask\u0131larla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. BM ara\u015ft\u0131rma heyeti, az\u0131nl\u0131klar\u0131n, \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin ve Belu\u00e7lar\u0131n 2022\u2019den beri bask\u0131dan orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde etkilendi\u011fini belirtmi\u015ftir. Bu durum, s\u00f6z konusu b\u00f6lgeleri, \u201culusal ortalama\u201dn\u0131n \u00fczerinde aksakl\u0131k, g\u00f6zalt\u0131 riski ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Yapt\u0131r\u0131mlar bu sorunu daha da b\u00fcy\u00fct\u00fcyor. D\u00fcnya Bankas\u0131, \u0130ran ekonomisinin zaten yapt\u0131r\u0131mlar, d\u0131\u015f pazarlara eri\u015fimin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, enerji k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve azalan yat\u0131r\u0131mc\u0131 g\u00fcveni nedeniyle zor durumda oldu\u011funu belirtiyor. Ayr\u0131ca daha s\u0131k\u0131 ABD yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n petrol gelirlerini bask\u0131 alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydediyor. Bunlara ek olarak ticaret ve d\u00f6viz k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 da petrol d\u0131\u015f\u0131 faaliyetleri olumsuz etkiliyor. Uygulamada bu, \u00e7evre b\u00f6lgelerdeki i\u015fletmelerin iki kez darbe alabilece\u011fi anlam\u0131na geliyor. \u0130lk olarak ulusal yapt\u0131r\u0131m ortam\u0131ndan etkilenecek. \u0130kinci olarak ise yerel d\u00fczeyde daha zay\u0131f altyap\u0131 ve daha s\u0131k\u0131 g\u00fcvenlik kontrollerinden darbe alacak.<\/p>\n\n\n\n
Bir ba\u015fka ticari etki ise kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ticarettir. Bir\u00e7ok az\u0131nl\u0131k toplulu\u011fu Irak, T\u00fcrkiye, Pakistan, K\u00f6rfez \u00fclkeleri ve Kafkasya\u2019n\u0131n yak\u0131nlar\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r. Bu nedenle bu b\u00f6lgelerde s\u0131n\u0131r ekonomileri daha b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Resmi kanallar yapt\u0131r\u0131mlarla k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131nda, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ticaret ve ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k artma e\u011filimindedir. Bu, az\u0131nl\u0131k b\u00f6lgelerinin yapt\u0131r\u0131mlardan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n, s\u0131n\u0131r ekonomilerini uyum konusunda daha hassas hale getirdi\u011fi ve bu ekonomilerin sigortalanmas\u0131n\u0131, finansman\u0131n\u0131 veya denetimini zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. OFAC\u2019\u0131n (ABD Yabanc\u0131 Varl\u0131klar\u0131 Kontrol Ofisi) \u0130ran program\u0131, petrol ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve aldat\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131 g\u00fcndeme getirmektedir. Ayr\u0131ca \u0130ran ile ticarete ili\u015fkin durum tespiti beklentileri konusunda s\u00fcregelen endi\u015feleri vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Yapt\u0131r\u0131mlar genellikle etnik gruplar\u0131 hedef al\u0131yor. Ancak devleti, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131n\u0131, petrol\u00fc, denizcili\u011fi, finans\u0131, tedarik a\u011flar\u0131n\u0131 ve \u00e7ift kullan\u0131ml\u0131 sekt\u00f6rleri de\u011fil. Bununla birlikte bunlar\u0131n \u00fclke i\u00e7indeki etkisi e\u015fit da\u011f\u0131lmamaktad\u0131r. Yoksul ve polis denetiminin daha s\u0131k\u0131 oldu\u011fu b\u00f6lgeler, enflasyon, paran\u0131n de\u011fer kayb\u0131, ithalat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 ve enerji k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 \u015fiddetlendi\u011finde, genellikle daha az dayan\u0131kl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n son tahminlerine g\u00f6re, ABD yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131k\u00e7a, b\u00fcy\u00fcme yava\u015fl\u0131yor. Enflasyon ve kesintiler % 40\u2019\u0131n \u00fczerinde, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015fiyor ve daha fazla insan\u0131 yoksullu\u011fa itiyor. BM ve USCIRF (ABD Uluslararas\u0131 Din\u00ee \u00d6zg\u00fcrl\u00fckler Komisyonu), etnik ve dini az\u0131nl\u0131klar\u0131n zaten uzun s\u00fcredir ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa ve hedefli bask\u0131ya maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belgeliyor. Bunlar\u0131n hepsi bir araya geldi\u011finde, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n \u0130ran i\u00e7indeki mevcut merkez-\u00e7evre e\u015fitsizli\u011fini yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n
Din\u00ee \u00e7e\u015fitlilik burada da \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u0130ran teokratik bir sisteme sahip, \u015eii \u00e7o\u011funluklu bir devlet. USCIRF raporlar\u0131na g\u00f6re, Bahailer, Hristiyanlar, Yahudiler, S\u00fcnniler, Sufiler ve az\u0131nl\u0131k topluluklar\u0131na y\u00f6nelik tacizler devam ediyor. Ayr\u0131ca i\u015fyerlerinin kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve m\u00fclklerin tahrip edildi\u011fi baz\u0131 vakalar da var. Yabanc\u0131 \u015firketler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu durum, s\u0131radan yapt\u0131r\u0131mlara uyumun \u00f6tesine ge\u00e7iyor. Buna ek olarak ESG (\u00c7evresel, Sosyal, Y\u00f6neti\u015fim), insan haklar\u0131 ve itibar risklerini de g\u00fcndeme getiriyor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ran\u2019daki bir\u00e7ok az\u0131nl\u0131k toplulu\u011funun s\u0131n\u0131r \u00f6tesi ba\u011flar\u0131 vard\u0131r. K\u00fcrtler Irak ve T\u00fcrkiye\u2019yle, Azeriler Azerbaycan\u2019la, Belu\u00e7lar Pakistan\u2019la, Araplar Irak ve K\u00f6rfez \u00fclkeleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flar onlar\u0131 otomatik olarak ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 veya devlet kar\u015f\u0131t\u0131 yapmaz. Ancak bu, \u00f6zellikle ayaklanmalar s\u0131ras\u0131nda Tahran\u2019\u0131n baz\u0131 s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerini, ulusal g\u00fcvenlik perspektifinden de\u011ferlendirdi\u011fi anlam\u0131na gelir. BM ara\u015ft\u0131rma heyeti, az\u0131nl\u0131klar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131r illerinde yo\u011fun asker ve g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri varl\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Ayr\u0131ca az\u0131nl\u0131k aktivizmini ulusal g\u00fcvenli\u011fe tehdit olarak g\u00f6steren devlet s\u00f6ylemi uzun s\u00fcredir devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Bu durumun b\u00f6lgesel a\u00e7\u0131dan iki sonucu vard\u0131r. Birincisi \u0130ran, d\u0131\u015far\u0131dan gelen bask\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erideki uyumu \u00f6ncelik haline getirme e\u011filimindedir. Tahran, K\u00fcrt, Belu\u00e7 veya Arap b\u00f6lgelerinde ayaklanma \u00e7\u0131kmas\u0131ndan korkarsa, bask\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc i\u00e7 meselelere y\u00f6neltebilir. Bu da \u00fclkenin d\u0131\u015f maceralara at\u0131lmak i\u00e7in sahip oldu\u011fu hareket alan\u0131n\u0131 etkileyebilir. \u0130kincisi, kom\u015fu devletler bu b\u00f6lgeleri m\u00fclteci ak\u0131n\u0131, ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k, militan faaliyetler veya siyasi bula\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan olas\u0131 bask\u0131 noktalar\u0131 olarak g\u00f6rmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7e\u015fitlilik, \u0130ran\u2019\u0131n s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerini stratejik olarak \u00f6nemli k\u0131lmaktad\u0131r. Bunun nedeni \u00fclkenin par\u00e7alanmakta olmas\u0131 de\u011fildir. Bunun yerine i\u00e7 \u00e7atlaklar\u0131n ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi kimliklerin, gerginli\u011fin t\u0131rmanmas\u0131na ili\u015fkin hesaplamalar\u0131 \u015fekillendirebilmesidir.<\/p>\n\n\n\n
Ayr\u0131ca daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir me\u015fruiyet sorunu da s\u00f6z konusudur. Az\u0131nl\u0131klar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu illerdeki ekonomik gerileme, e\u015fitsiz kalk\u0131nma ve bask\u0131, Tahran\u2019\u0131n birle\u015fik bir ulusal projeyi temsil etti\u011fi iddias\u0131n\u0131 zay\u0131flatabilir. Bu durumun mutlaka bir rejim de\u011fi\u015fikli\u011fine yol a\u00e7aca\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Ancak bu durum, direnci azaltabilir, protesto ihtimalini art\u0131rabilir ve iktidar devri veya kriz y\u00f6netimini zorla\u015ft\u0131rabilir. CFR, \u0130ran\u2019\u0131n gelecekteki liderlik ve i\u00e7 bask\u0131lar konusunda belirsizli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme girdi\u011fini belirtiyor. Bu bask\u0131lar \u00fclke genelinde e\u015fit olmayan bir \u015fekilde hissedilecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ran\u2019daki bu \u00e7e\u015fitlilik, bask\u0131n\u0131n nerede artt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir. Bununla birlikte, bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi silah olarak kullanmamak daha iyi bir strateji olacakt\u0131r. Daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir yakla\u015f\u0131m bunu, hedefli yasal bask\u0131lar\u0131n yerlerini belirlemek i\u00e7in kullanmakt\u0131r. B\u00f6ylece bu bask\u0131lar \u0130ran\u2019\u0131 mezhepsel par\u00e7alanmaya veya i\u00e7 sava\u015fa s\u00fcr\u00fcklemeden rejimin maliyetlerini art\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7e\u015fitlili\u011fi bir silah olarak de\u011fil, bask\u0131 arac\u0131 olarak kullanmak daha do\u011fru olacakt\u0131r. Pratikte bu, Washington ve Kud\u00fcs\u2019\u00fcn mezhepsel veya etnik \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 k\u00f6r\u00fcklemeye \u00e7al\u0131\u015fmak yerine, bask\u0131n\u0131n zaten yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerlerde insan haklar\u0131na, hesap verebilirli\u011fe, hedefli yapt\u0131r\u0131mlara ve bilgiye eri\u015fime odaklanabilece\u011fi anlam\u0131na gelir. BM, \u0130ran\u2019da az\u0131nl\u0131klara kar\u015f\u0131 yap\u0131sal ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve orant\u0131s\u0131z bask\u0131 oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. USCIRF de din\u00ee az\u0131nl\u0131klar\u0131n sistematik tacize maruz kalmaya devam etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu, b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrme stratejisi yerine hak temelli bir strateji i\u00e7in zemin olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6ncelikle, topluluklar\u0131 hedef alan genel bir cezaland\u0131rma yerine, bask\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7lere y\u00f6nelik hedefli yapt\u0131r\u0131mlar uygulanmal\u0131d\u0131r. ABD Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u015fiddet i\u00e7eren bask\u0131 ve yapt\u0131r\u0131mlara kar\u0131\u015fan \u0130ranl\u0131 yetkilileri ve a\u011flar\u0131 hedef almaya devam etmektedir. Listede ayr\u0131ca bask\u0131larla ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u00fcvenlik g\u00f6revlileriyle, devleti finanse eden b\u00fcy\u00fck petrol nakliye a\u011flar\u0131 da vard\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, etnik b\u00f6l\u00fcnmeyi a\u00e7\u0131k\u00e7a te\u015fvik etmeden, rejimin bask\u0131 ve gelir mekanizmalar\u0131na bask\u0131 uygular.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci olarak, az\u0131nl\u0131klar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgelerdeki ihlalleri kamuoyuna a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde belgelemek gerekiyor. K\u00fcrt, Belu\u00e7, S\u00fcnni, Bahai, H\u0131ristiyan, Yahudi ve di\u011fer topluluklar zaten bask\u0131 alt\u0131nda. Bu ihlalleri daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirmek, Tahran i\u00e7in diplomatik a\u00e7\u0131dan ve itibar a\u00e7\u0131s\u0131ndan pahal\u0131ya mal olur. Ayr\u0131ca rejimin gizlice faaliyet g\u00f6stermesini zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu husus \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. Zira son BM ve USCIRF raporlar\u0131, az\u0131nl\u0131klara y\u00f6nelik yap\u0131sal ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, keyfi g\u00f6zalt\u0131lar ve \u015fiddetli bask\u0131dan bahsediyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, silahl\u0131 vekil g\u00fc\u00e7ler yerine a\u00e7\u0131k bilgi ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve sivil toplumu desteklemektir. D\u0131\u015f akt\u00f6rlerin ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131 veya \u015fiddet yanl\u0131s\u0131 gruplar\u0131 destekledi\u011fi alg\u0131s\u0131 ne kadar artarsa, Tahran\u2019\u0131n t\u00fcm muhalefeti yabanc\u0131 sabotaj olarak g\u00f6stermesi o kadar kolayla\u015f\u0131r. Brookings Enstit\u00fcs\u00fc ve di\u011fer analistler, \u0130ran muhalefetinin zaten par\u00e7alanm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtiyor. Belirli bir etnik veya ideolojik gruba yabanc\u0131 destek sa\u011flamak, kal\u0131c\u0131 bask\u0131 olu\u015fturmak yerine b\u00f6l\u00fcnmeleri derinle\u015ftirebilir.<\/p>\n\n\n\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bask\u0131y\u0131 insani istisnalar ve s\u0131\u011f\u0131nma korumalar\u0131yla birle\u015ftirmek. Geni\u015f kapsaml\u0131 ekonomik bask\u0131, \u00f6zellikle daha yoksul ve g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerinin daha s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre illerdeki savunmas\u0131z topluluklar\u0131 etkileyebilir. OFAC\u2019\u0131n \u0130ran program\u0131, uyumlulu\u011fu ve sekt\u00f6re \u00f6zg\u00fc riski vurguluyor. Ancak daha geni\u015f kapsaml\u0131 ekonomik raporlar, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n ve i\u00e7 i\u015flev bozuklu\u011funun ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu nedenle ak\u0131ll\u0131 bir politika, rejimi cezaland\u0131rmak ile s\u0131radan insanlar\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak aras\u0131nda ayr\u0131m yapmay\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n
Tamamen stratejik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirildi\u011finde ABD ve \u0130srail, bask\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00e7e\u015fitli yollarla art\u0131rabilir. \u00d6rne\u011fin rejimin gelir kaynaklar\u0131n\u0131 daraltabilir, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu\u2019nu (IRGC) ve i\u00e7 g\u00fcvenlik ayg\u0131t\u0131n\u0131 izole edebilir. Ya da az\u0131nl\u0131k b\u00f6lgelerindeki bask\u0131lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilir, ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k tutabilir. Ayr\u0131ca Tahran\u2019\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn savunucusu gibi g\u00f6sterecek hamlelerden ka\u00e7\u0131nabilir. Bunlara ek olarak, devletin zaaflar\u0131ndan yararlanarak toplumsal b\u00f6l\u00fcnmelerden daha fazla etki elde edebilir. \u0130ran parlamentosu, \u0130srail, ABD veya \u201cd\u00fc\u015fman gruplar\u201d ile i\u015fbirli\u011fi iddialar\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fimdiden sert \u00f6nlemler ald\u0131. \u0130ran devleti ayr\u0131ca, bask\u0131lar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in d\u00fczenli olarak casusluk ve ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k s\u00f6ylemlerini kullan\u0131yor. D\u0131\u015far\u0131dan gelen, etnik veya din\u00ee farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ara\u00e7 haline getirme \u00e7abalar\u0131, muhtemelen tam olarak bu s\u00f6ylemi g\u00fc\u00e7lendirecektir.<\/p>\n\n\n\n
ABD, ba\u015far\u0131y\u0131 \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlamal\u0131d\u0131r: \u00f6ncelikle ABD personeli ve m\u00fcttefiklerine y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n durdurulmas\u0131. Ayr\u0131ca daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir b\u00f6lgesel sava\u015f riskinin azalt\u0131lmas\u0131, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019ndaki deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131. Bunlara ek olarak \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer ve f\u00fcze tehdidinin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131. Son haberler, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n b\u00f6lge genelinde \u015fimdiden geni\u015fledi\u011fini, ciddi sivil ve ekonomik kay\u0131plara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u0130ran, ABD\u2019nin mevcut \u00f6nerisini reddetmi\u015f g\u00f6r\u00fcnse de, arabulucular ve aktif \u00f6neriler, diplomasinin devam etti\u011fini g\u00f6stermektedir. ABD, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf arabulucular\u0131 kullanmaya devam etmeli ve \u00f6ncelikle pratik ad\u0131mlara odaklanmal\u0131d\u0131r. Bunlar: deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131na sald\u0131r\u0131 yap\u0131lmamas\u0131, K\u00f6rfez altyap\u0131s\u0131na sald\u0131r\u0131 yap\u0131lmamas\u0131, sivillere sald\u0131r\u0131 yap\u0131lmamas\u0131 ve takip eden g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u011fl\u0131 olarak do\u011frulanabilir bir ate\u015fkes.<\/p>\n\n\n\n
ABD, m\u00fcttefiklerini ve deniz yollar\u0131n\u0131 savunmaya devam etmeli, ancak sava\u015f\u0131n gereksiz yere geni\u015flemesini \u00f6nlemelidir. ABD, \u00fcslerini, ortaklar\u0131n\u0131 ve deniz trafi\u011fini korumaya devam etmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00f6rfez \u00fclkeleri art\u0131k \u0130ran\u2019\u0131n altyap\u0131ya y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 konusunda a\u00e7\u0131k\u00e7a uyar\u0131 yap\u0131yor. Ayr\u0131ca H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131\u2019ndaki aksakl\u0131klar k\u00fcresel bir enerji sorunu haline geldi. Ancak askeri varl\u0131k, g\u00f6rev kapsam\u0131n\u0131n geni\u015flemesine de\u011fil, savunma ve cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Washington yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kullan\u0131rken, IRGC\u2019ye, silah a\u011flar\u0131na, deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki aldatmacalara ve sald\u0131r\u0131larla ba\u011flant\u0131l\u0131 finansman kanallar\u0131na odaklanmal\u0131d\u0131r. Bu durum, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n zaten ekonomik stresi ve sivillerin ac\u0131lar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi\u011fi \u015fu d\u00f6nemde daha da \u00f6nemlidir. Bu art\u0131k sadece ABD-\u0130ran-\u0130srail meselesi de\u011fildir. K\u00f6rfez \u00fclkeleri do\u011frudan tehdit alt\u0131ndad\u0131r ve Avrupa, yak\u0131t k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131ndaki aksakl\u0131klar konusunda endi\u015felidir.<\/p>\n\n\n\n
ABD, K\u00f6rfez \u00fclkeleri ve Avrupa\u2019n\u0131n ortak bir tutum sergilemesi, Washington\u2019un tek ba\u015f\u0131na hareket etmesinden daha fazla etki g\u00fcc\u00fc sa\u011flayacakt\u0131r. Sava\u015f, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131 \u00fczerinden ge\u00e7en petrol ve s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f do\u011fal gaz (LNG) ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc aksatt\u0131. Bu durum \u015fimdiden enflasyonu k\u00f6r\u00fckleyip ticari faaliyetleri yava\u015flatmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ABD stratejisinin bir par\u00e7as\u0131, enerji piyasalar\u0131n\u0131 istikrara kavu\u015fturmak, m\u00fcttefiklerle birlikte alternatif tedarik kaynaklar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak ve yurt i\u00e7indeki enflasyonun etkisini azaltmak suretiyle ekonomik bir s\u0131n\u0131rlama politikas\u0131 izlemek olmal\u0131d\u0131r. Bar\u0131\u015f m\u00fczakereleri, n\u00fckleer meseleyi anla\u015fma \u00e7er\u00e7evesinin i\u00e7inde tutmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu yaz\u0131 25 Mart 2026 tarihinde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130ran\u2019la ilgili her \u00f6nemli se\u00e7enek ciddi riskler bar\u0131nd\u0131r\u0131yor ve hi\u00e7biri sorunu tam olarak \u00e7\u00f6zm\u00fcyor. ABD ve \u0130srail hi\u00e7bir \u015fey yapmama se\u00e7ene\u011fine sahip; ancak bu durumda \u0130ran n\u00fckleer silah geli\u015ftirecektir. M\u00fczakere etme se\u00e7ene\u011fi de var; bu durumda \u0130ran ilerlemeyi geciktirebilir veya ge\u00e7ici olarak durdurabilir. Ayr\u0131ca tam g\u00fc\u00e7le askeri sald\u0131r\u0131da bulunma se\u00e7ene\u011fi de mevcut. Bu ise tam […]<\/p>\n","protected":false},"author":14007,"featured_media":157889,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"\u0130ran","_yoast_wpseo_title":"","_yoast_wpseo_metadesc":"\u201c\u0130ran \u0130kilemi\u201d, diplomasi, bask\u0131 veya sava\u015f gibi her yolun yeni sorunlar do\u011furdu\u011fu stratejik bir tuzakt\u0131r.","_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":"","_yoast_wpseo_focuskw_text_input":""},"categories":[10520],"tags":[407,323,10522,1086,10525,7874,11100,11148,4637,11147,3877],"yoast_head":"\n