D\u00fcnk\u00fc yaz\u0131mda anlatt\u0131\u011f\u0131m d\u00f6nemde, bat\u0131da cumhuriyet ve ulus devletler artarken, T\u00fcrkiye bunun neresindeydi!<\/p>\n\n\n\n
Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son iki y\u00fczy\u0131l\u0131 ile T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131, yaln\u0131zca bir devletin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve yenisinin do\u011fu\u015fu de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda bir toplumun karanl\u0131ktan modernle\u015fmeye, gelenekten akla ve \u00fcmmet anlay\u0131\u015f\u0131ndan ulus bilincine do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tarihidir. Bu s\u00fcre\u00e7, sava\u015flar\u0131n, yenilgilerin, fikir hareketlerinin ve devrimlerin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi b\u00fcy\u00fck bir tarihsel laboratuvar olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n\n\n\n
1453 y\u0131l\u0131nda Fatih Sultan Mehmet\u2019in \u0130stanbul\u2019u fethetmesi, Osmanl\u0131\u2019y\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc devletlerinden biri h\u00e2line getirmi\u015fti. Ancak Avrupa\u2019da ba\u015flayan R\u00f6nesans, Reform ve ard\u0131ndan Ayd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131\u2019n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bilimsel ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Osmanl\u0131\u2019da ayn\u0131 derinlikle ya\u015fanamad\u0131. Avrupa akl\u0131, bilimi ve \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceyi merkeze al\u0131rken, Osmanl\u0131 uzun s\u00fcre geleneksel yap\u0131s\u0131n\u0131 korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bunun sonucu olarak 18. ve 19. y\u00fczy\u0131llarda askeri, ekonomik ve bilimsel alanlarda Bat\u0131\u2019n\u0131n gerisinde kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zellikle Balkanlar\u2019da ba\u015flayan milliyet\u00e7ilik hareketleri Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclme s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rd\u0131. S\u0131rp, Yunan, Bulgar ve Arnavut ayaklanmalar\u0131 imparatorlu\u011fun \u00e7ok uluslu yap\u0131s\u0131n\u0131 sarst\u0131. Toprak kay\u0131plar\u0131 yaln\u0131zca askeri yenilgiler anlam\u0131na gelmiyordu, ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n siyasal otoritesinin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6steriyordu. Devlet, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc durdurmak i\u00e7in Tanzimat ve Islahat Fermanlar\u0131 gibi reformlara y\u00f6neldi. Bat\u0131l\u0131 e\u011fitim kurumlar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131, modern hukuk ve y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. \u0130\u015fte bu ortamda yeni bir Osmanl\u0131 ayd\u0131n\u0131 do\u011fdu.<\/p>\n\n\n\n
Selanik ve Makedonya merkezli gen\u00e7 subaylar, doktorlar, gazeteciler ve b\u00fcrokratlardan olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck fakat etkili bir kadro ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: \u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti. Avrupa\u2019da e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f bu ku\u015fak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, anayasa ve modern devlet d\u00fc\u015f\u00fcncesinden etkilenmi\u015fti. 1908\u2019de II. Me\u015frutiyet\u2019in ilan\u0131yla birlikte Osmanl\u0131\u2019da anayasal d\u00fczen yeniden kuruldu. Bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc geni\u015fledi, parlamenter sistem canland\u0131 ve modernle\u015fme d\u00fc\u015f\u00fcncesi g\u00fc\u00e7 kazand\u0131. Ancak imparatorluk art\u0131k a\u011f\u0131r bir \u00e7\u00f6z\u00fclme s\u00fcrecine girmi\u015fti. Balkan Sava\u015flar\u0131 Osmanl\u0131\u2019n\u0131n Rumeli\u2019yi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybetmesine yol a\u00e7t\u0131. Ard\u0131ndan gelen I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ise imparatorlu\u011fun sonunu haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Mondros Ate\u015fkes Antla\u015fmas\u0131 sonras\u0131 Anadolu i\u015fgal edilirken halk\u0131n i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir direni\u015f ruhu do\u011fdu. Bu d\u00f6nemde tarih sahnesine Mustafa Kemal Atat\u00fcrk \u00e7\u0131kt\u0131. 1919\u2019da Samsun\u2019a \u00e7\u0131karak ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 Milli M\u00fccadele, yaln\u0131zca bir kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yeni bir toplum projesinin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Erzurum ve Sivas kongreleriyle ulusal egemenlik fikri g\u00fc\u00e7lendi. 1920\u2019de T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi a\u00e7\u0131ld\u0131 ve \u201cEgemenlik kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z milletindir\u201d ilkesi yeni d\u00f6nemin temel ta\u015f\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n
1923 y\u0131l\u0131nda Cumhuriyet\u2019in ilan edilmesiyle Osmanl\u0131\u2019dan ulus devlete ge\u00e7i\u015f tamamland\u0131. Ancak as\u0131l b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bundan sonra ba\u015flad\u0131. Atat\u00fcrk, Anadolu\u2019yu dola\u015farak halk\u0131n durumunu yerinde g\u00f6zlemledi; yoksullu\u011fu, e\u011fitimsizli\u011fi ve geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Ona g\u00f6re ger\u00e7ek ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k yaln\u0131zca askeri zaferle de\u011fil; bilim, e\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcr devrimiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Bu nedenle Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda radikal reformlar ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n\n\n\n
Halifelik kald\u0131r\u0131ld\u0131, laik hukuk sistemi benimsendi, medreseler kapat\u0131larak e\u011fitim birle\u015ftirildi. Latin alfabesine ge\u00e7i\u015f yaln\u0131zca bir harf de\u011fi\u015fimi de\u011fil, toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnsel y\u00f6n\u00fcn\u00fc Bat\u0131\u2019ya ve \u00e7a\u011fda\u015f bilgiye a\u00e7an b\u00fcy\u00fck bir k\u00fclt\u00fcr devrimiydi. Okuma yazma seferberlikleri ba\u015flat\u0131ld\u0131. D\u00fcnya klasiklerinin T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmesiyle halk\u0131n evrensel d\u00fc\u015f\u00fcnceyle bulu\u015fmas\u0131 ama\u00e7land\u0131. E\u011fitim, Cumhuriyet\u2019in temel ta\u015f\u0131 h\u00e2line getirildi.<\/p>\n\n\n\n
1930\u2019lu y\u0131llarda Cumhuriyet\u2019in ayd\u0131nlanmac\u0131 karakteri daha belirgin h\u00e2le geldi. Tarih ve dil \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla ulusal kimlik in\u015fa edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Sanat, tiyatro, m\u00fczik ve edebiyat devlet deste\u011fiyle geli\u015fti. Kad\u0131nlara se\u00e7me ve se\u00e7ilme hakk\u0131 verilmesi, toplumsal modernle\u015fmenin en \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131ndan biri oldu. K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn kalk\u0131nmas\u0131 i\u00e7in \u00fcretim ve e\u011fitim merkezli politikalar geli\u015ftirildi. Bu anlay\u0131\u015f\u0131n en \u00f6nemli \u00f6rneklerinden biri, 1940\u2019ta kurulan K\u00f6y Enstit\u00fcleri idi. K\u00f6y Enstit\u00fcleri yaln\u0131zca \u00f6\u011fretmen yeti\u015ftiren kurumlar de\u011fil ayn\u0131 zamanda Anadolu\u2019da akl\u0131, bilimi, sanat\u0131 ve \u00fcretimi bir araya getiren ayd\u0131nlanma merkezleriydi.<\/p>\n\n\n\n
1920 ile 1940 aras\u0131ndaki d\u00f6nem, T\u00fcrkiye\u2019nin en yo\u011fun modernle\u015fme ve ayd\u0131nlanma s\u00fcreci olarak tarihe ge\u00e7ti. Cumhuriyet, e\u011fitimi ve bilimi toplumun merkezine yerle\u015ftirerek yeni bir yurtta\u015f kimli\u011fi olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te demokrasi tam anlam\u0131yla kurumsalla\u015famasa da halk egemenli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi devletin temel ilkesi h\u00e2line geldi. 1946\u2019da \u00e7ok partili hayata ge\u00e7ilmesiyle birlikte T\u00fcrkiye yeni bir siyasal d\u00f6neme ad\u0131m att\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 olarak Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son d\u00f6nemindeki modernle\u015fme aray\u0131\u015flar\u0131, \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin fikir hareketleri ve Milli M\u00fccadele\u2019nin yaratt\u0131\u011f\u0131 ulusal bilin\u00e7, Cumhuriyet devrimlerinin tarihsel temelini olu\u015fturmu\u015ftur. Cumhuriyet yaln\u0131zca yeni bir devlet de\u011fil ayn\u0131 zamanda akl\u0131, bilimi ve \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fmay\u0131 esas alan b\u00fcy\u00fck bir ayd\u0131nlanma projesidir. 1946\u2019ya kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7, T\u00fcrkiye toplumunun imparatorluk kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan modern bir ulus yaratma m\u00fccadelesinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc ve en etkileyici d\u00f6nemlerinden biri olarak tarihteki yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Cumhuriyet, yaln\u0131zca bir y\u00f6netim bi\u00e7imi de\u011fil, halk\u0131n iradesiyle aya\u011fa kalkm\u0131\u015f bir milletin ortak vicdan\u0131d\u0131r. Mustafa Kemal Atat\u00fcrk, 23 Nisan\u2019\u0131 \u00e7ocuklara, 19 May\u0131s\u2019\u0131 gen\u00e7lere arma\u011fan ederken asl\u0131nda gelece\u011fi \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceye, umuda ve demokrasiye emanet etmi\u015ftir. Ancak bug\u00fcn, y\u0131llar boyunca b\u00fcy\u00fck m\u00fccadelelerle kazan\u0131lan demokratik de\u011ferlerin zaman zaman yara ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Yine de bu milletin haf\u0131zas\u0131nda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, adalet ve cumhuriyet sevdas\u0131 h\u00e2l\u00e2 ya\u015famaktad\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc demokrasi bazen zedelenebilir ama onu ya\u015fatan halk\u0131n inanc\u0131 asla tamamen yok olmaz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnk\u00fc yaz\u0131mda anlatt\u0131\u011f\u0131m d\u00f6nemde, bat\u0131da cumhuriyet ve ulus devletler artarken, T\u00fcrkiye bunun neresindeydi! Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son iki y\u00fczy\u0131l\u0131 ile T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131, yaln\u0131zca bir devletin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve yenisinin do\u011fu\u015fu de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda bir toplumun karanl\u0131ktan modernle\u015fmeye, gelenekten akla ve \u00fcmmet anlay\u0131\u015f\u0131ndan ulus bilincine do\u011fru y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tarihidir. Bu s\u00fcre\u00e7, sava\u015flar\u0131n, yenilgilerin, fikir hareketlerinin ve devrimlerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":14005,"featured_media":163897,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_yoast_wpseo_focuskw":"T\u00fcrkiye","_yoast_wpseo_title":"","_yoast_wpseo_metadesc":"Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun sonu ile T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131, yaln\u0131zca bir devletin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve yenisinin do\u011fu\u015fu de\u011fildir;","_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":"","_yoast_wpseo_focuskw_text_input":""},"categories":[10057],"tags":[],"yoast_head":"\n