Geçtiğimiz günlerde sokakta yürürken ihtiyar bir teyzenin, elinde süpürgesiyle evinin önündeki kaldırımı titizlikle temizlediğini gördüm. Rüzgârın savurduğu birkaç kuru yaprağı ve yoldan geçenlerin fırlattığı bir sakız ambalajını büyük bir özenle çöp kutusuna gönderiyordu. O an, çocukluğumuzdan beri kulaklarımıza küpe olan o meşhur atasözü düştü aklıma: “Herkes kendi kapısının önünü süpürürse, bütün şehir tertemiz olur.”
Ne kadar basit, ne kadar zahmetsiz bir formül değil mi? Laboratuvarda geliştirilmiş karmaşık çevre projelerine, milyon liralık bütçelere ya da devasa temizlik filolarına ihtiyaç duymayan, tamamen “insan” odaklı bir toplumsal sözleşme.
Ancak modern zamanlarda bu sözü unuttuk, daha doğrusu anlamını çarpıttık.
Sorumluluğu Delege Etmek
Bugün şehirlerin kirliliğinden, parkların bakımsızlığından ya da sokakların çöp içinde olmasından şikâyet etmeyenimiz yok. Haklıyız da. Belediyeleri göreve çağırır, vergilerimizin karşılığını ister, sosyal medyada fotoğraflar paylaşıp hayıflanırız. Elbette yerel yönetimlerin görevlerini eksiksiz yapması şart.
Fakat madalyonun diğer yüzünü görmezden geliyoruz: Bireysel sorumluluk.
Çöpü arabanın camından dışarı fırlatırken, sigara izmaritini kaldırım taşına sıkıştırırken ya da evdeki atığı çöp kutusunun yanına (içine değil!) bırakırken vicdanımız çok rahat. Nasıl olsa “bir temizleyen bulunur” rahatlığı, toplumsal bir körlüğe dönüşmüş durumda. Herkes temiz bir şehir istiyor ama kimse elini o süpürgenin sapına uzatmaya yanaşmıyor.
“Şehri temizlemek yerel yönetimlerin görevi olabilir ama şehri kirletmemek doğrudan insanın ödevidir.”
Kapımızın Önü Sadece Bir “Sokak” mıdır?
Aslında bu atasözü sadece fiziksel bir temizliği anlatmaz, çok daha derin bir toplumsal ahlaka işaret eder.
- İş hayatında: Herkes kendi görevini layığıyla, dürüstçe ve zamanında yaparsa koca bir sistem tıkır tıkır işler.
- İlişkilerde: Herkes önce kendi hatasını düzeltir, kendi üslubunu güzelleştirirse, toplumsal gerginlik son bulur.
- Dijital dünyada: Herkes kendi klavyesinin önünü süpürür, yalan haberi ve nefreti yaymayı bırakırsa, sosyal medya temiz bir nefes alır.
Yani “kapımızın önü”, hayata katkı sunduğumuz, etki edebildiğimiz o küçücük alanı temsil eder. Biz o alanı temiz tuttuğumuzda, yan komşumuz da bizden feyz alır. Bu durum dalga dalga yayılır ve günün sonunda temizlenen şey sadece sokaklar değil, toplumun vicdanı olur.
Küçük Bir Adım, Büyük Bir Dönüşüm
Değişimi hep çok büyük hamlelerde arıyoruz. Dünyayı kurtaracak o büyük kahramanı beklemekten, kendi yapabileceğimiz küçük iyilikleri ıskalıyoruz. Oysa bir şehri yaşanabilir kılmak, o şehrin meydanına devasa anıtlar dikmekle değil her bireyin bastığı toprağa saygı duymasıyla başlar.
Gelin, bugün bir farklılık yapalım. Şikâyet etmeyi, suçu başkalarına atmayı bir kenara bırakalım. Evimizden çıkarken gözümüze çarpan o ilk çöpü alıp kutuya atalım. Kapımızın önünü, kapımızın önü gibi gören komşularımıza selam verelim.
Çünkü temiz bir şehir, yukarılardan bir yerden bize lütfedilecek bir mucize değil bizim kendi ellerimizle, kendi kapımızın önünde başlatacağımız bir devrimdir.