İran yönetimi, zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ülke dışına gönderme önerisini reddederek, nükleer materyallerin ülke içindeki sivil projelerde kullanılacağını açıkladı.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, bütün zenginleştirilmiş nükleer materyallerin İran’da kalacağını Rusya’ya bildirdiklerini söyledi. Rusya daha önce uranyumun İran dışına çıkarılmasını önermişti. Rızai, 10 Kasım’da Lübnan merkezli Al Mayadeen televizyonuna konuştu. İran’ın nükleer enerjiyle çalışan gemiler ve denizaltılar tasarlamak istediğini belirtti. Bu nedenle zenginleştirilmiş materyallere ihtiyaç duyduklarını ifade etti.
ABD’de Trump yönetimi, İran’ın nükleer programını yeniden geliştirmesini engellemeyi hedefliyor. ABD güçleri, 22 Haziran 2025’te Midnight Hammer Operasyonunda Fordow, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesisleri hedef aldı. Ayrıca Trump, geçtiğimiz eylül ayında İran’daki Pickaxe Mountain tesisi ve bölgede hareketlilik tespit ettiklerini söylemişti. Aynı şekilde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi de bölgede nükleer hareketlilik işaretleri bulunduğunu açıklamıştı.
Bununla birlikte Tahran, ABD’nin nükleer faaliyetlere yönelik suçlamalarını reddediyor. İran, Washington ile çatışmanın sona ermesi için yedi koşul açıklamıştı. Bu koşullar arasında yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması bulunuyor. Ayrıca İran, savaş tazminatı talep ediyor.
Nükleer Tesislerde Denetimler Sınırlı
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, UAEA denetimlerine ilişkin bilgi verdi. Bekayi, müfettişlerin yaklaşık 10 gün önce Buşehr Nükleer Santrali’ni ziyaret ettiğini söyledi. Ancak söz konusu denetimler, erişime açık tesislerde rutin kontroller kapsamında gerçekleşti. Buşehr, İran’ın faaliyetteki tek ticari nükleer reaktörü olma özelliğini taşıyor. UAEA verilerine göre santral, 2025 yılında ülke elektriğinin yaklaşık yüzde 1,3’ünü üretti.
Ancak Bekayi, diğer bazı nükleer tesislerin saldırılarda hasar gördüğünü belirtti. Bu tesisler için şu anda herhangi bir denetim mekanizması bulunmadığını söyledi. Ayrıca zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına gönderilmesini kesinlikle reddetti.
UAEA’nın şubat raporuna göre İran, Haziran 2025’te yaklaşık 22 bin pound (10 ton) uranyum bulunduruyordu. Bunun yaklaşık bin poundu (450 kg) yüzde 60 oranında zenginleştirilmişti. Ayrıca 400 pound (181 kg) yüzde 20, 13 bin pound (5,9 ton) ise yüzde 5 oranında zenginleştirilmişti.
Grossi, İran’ın hasarlı tesislerdeki materyallerin doğrulanması için gerekli erişimi sağlamadığını açıkladı. Buna karşın Buşehr’de denetim faaliyetleri devam ediyor. Harcanmış yakıtın yeni kuru depolama tesisine aktarılması gerekiyor. Grossi, bu işlemin gelecek yılın başında gerçekleşmesini beklediklerini söyledi.
ABD İran Üzerindeki Baskıyı Sürdürüyor
ABD Dışişleri Bakanlığı, İran’ın nükleer programına ilişkin bilgi sağlayanlara 20 milyon dolara kadar ödül veriyor. Adalet İçin Ödüller programı, bilgi sağlayanlara ayrıca yer değiştirme imkânı da sağlıyor.
Son olarak Trump, 9 Kasım’da İran’a yönelik yeni askeri müdahalenin düşük ihtimal taşıdığını söyledi. Ancak koşulların değişmesi halinde ABD’nin müdahaleye hazır olduğunu vurguladı. Bu açıklamalar, Katar Başbakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile görüşmesinin ardından geldi. Katar, Washington ile Tahran arasında arabuluculuk yapıyor.