ABD, Güney Afrika’nın İran ile gerçekleştirdiği deniz tatbikatlarını sert sözlerle eleştirdi. Washington, bu adımın özellikle bölgesel deniz güvenliğini tehlikeye attığını iddia etti. Bu arada İran’da protestoculara yönelik sert müdahaleler sürüyor. ABD Güney Afrika Büyükelçiliği yazılı açıklamayla, İran’ın askeri tatbikatlara katılımının “endişe ve alarm” yarattığını ifade etti. 15 Ocak’ta yayımlanan açıklamada İran, bölgesel istikrarsızlığa yol açan bir aktör olarak tanımlandı. İddialara göre tatbikatların geçtiğimiz hafta Güney Afrika karasularında yapıldı. Ayrıca İran donanmasına ait bir gemi de faaliyetlerde yer aldı. Söz konusu gemi, Cape Town yakınlarındaki Simon’s Town Deniz Üssü açıklarındaydı.
Güney Afrika Savunma Bakanlığı, İran’ın tatbikatlardaki rolüyle ilgili soruşturma başlattı. Ayrıca Savunma Bakanı Angie Motshekga, konunun detaylı şekilde incelenmesini istedi. Soruşturma, Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa’nın talimatlarına uyulup uyulmadığını araştıracak. ABD Büyükelçiliği, İran’daki insan hakları ihlallerine dikkat çekti ve İran güvenlik güçlerinin protestoculara yönelik sert müdahalesini vurguladı. Büyükelçilik, “İran halkı bastırılırken bu güçlerin ağırlanması kabul edilemez” ifadesini kullandı. Ayrıca, Güney Afrika’nın bağlantısız dış politika yaklaşımını eleştirdi. İran ile askeri iş birliğinin tarafsızlık anlamına gelmediğini ve bu yaklaşımın baskıcı bir rejime destek anlamı taşıdığını iddia etti.
Diplomatik gerilim, İran genelinde protestoların yaygınlaştığı bu dönemde giderek artıyor. Gösteriler Aralık ayı sonunda ekonomik sorunlar nedeniyle başladı. Daha sonra kısa sürede ülke yönetimini hedef alan geniş çaplı eylemlere dönüştü. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı verilerine göre protestolar 187 şehir ve kasabada gerçekleşti. Ayrıca İran halkı toplamda 618 farklı noktada gösteriler düzenledi. İran’daki İnsan Hakları Aktivistleri grubu HRANA, en az 2.677 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi. Ölenler arasında çocuklar da var. Ayrıca bazı kaynaklar ölü sayısının daha yüksek olabileceğini öne sürdü. Buna karşılık İran yönetimi ise bu iddiaları reddetti. Ölü sayısına ilişkin bilgileri dezenformasyon olarak nitelendirdi. Ayrıca idam yapıldığı yönündeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını iddia etti.
ABD İran’a Baskıyı Artırıyor
ABD, İran üzerindeki diplomatik baskıyı artırma kararı aldı. Böylece konu, Washington’un talebiyle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne geldi. ABD BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz, 15 Ocak’taki acil toplantıda sert açıklamalarda bulundu. Waltz, “Başkan Trump kan dökülmesini durdurmakta kararlı” dedi. Ardından “Gerekli tüm seçenekler masada” ifadesini kullandı. Bunun ardından Trump, yaptığı açıklamada daha temkinli konuştu. Kendisine ölümlerin durduğu bilgisinin iletildiğini söyledi. Ancak rejimin bu yönde adım atacağından emin olmadığını belirtti.
Yaşanan gelişmeler, ABD ile Güney Afrika arasındaki diplomatik gerilimi artırdı. İran meselesi iki ülke arasındaki dış politika farklarını derinleştirdi. Pretoria yönetiminin önümüzdeki günlerde yeni bir açıklama yapması bekleniyor.