Yaşlı yetişkinlerin yaklaşık 5’te 1’i, B12 vitamini eksikliği nedeniyle hücresel enerji üretimi yetersizliği yaşıyor.
60 yaşın üzerindeyseniz, sürekli yorgun hissediyorsanız, ellerinizde ve ayaklarınızda karıncalanma varsa ve bir türlü atlatamadığınız bir soğuk algınlığınız varsa, kolaya kaçıp bunu yaşlanmaya bağlamayın. Belki de gerçek suçlu, yeterince alamadığınız bir vitamindir: B12 vitamini.
B12 eksikliği, normal yaşlanmaya benzer belirtiler gösterir ve bu nedenle kolayca gözden kaçar. B12’nin, mitokondrilerin düzgün çalışmasını sağlamadaki rolü üzerine yeni klinik öncesi araştırmalar var. Bildiğiniz gibi mitokondriler hücrelerinizin içindeki enerji fabrikalarıdır.
B12 ve Hücre Yaşlanması
Mitokondriler, hücrelerin içinde enerji üreten minik enerji santralleri olarak vücutta önemli bir rol oynar. Mitokondriyal fonksiyonlardaki azalma yaşlanmanın belirgin bir işaretidir. Buna ek olarak B12 hem enerji üretiminde hem de mitokondriyal sağlıkta doğrudan rol oynar. Son zamanlarda yapılan iki klinik öncesi çalışma bu bağlantıyı açıklamaya yardımcı oluyor.
The Journal of Nutrition dergisinde yayınlanan ilk çalışmada, araştırmacılar farelerde B12 seviyesini düşürdüler ve enerji ihtiyacı yüksek olan kasları incelediler. Bunun sonucunda mitokondrilerin çalışma verimi düştü, daha az enerji ürettiler ve DNA hasar belirtileri gösterdi.
Cornell Üniversitesi’nden biyokimya alanında doktora derecesine sahip Doçent Martha Field, her iki çalışmanın ortak yazarıdır. Field, önceki araştırmaların B12 eksikliğini, mitokondriyal DNA hasarı ve azalan enerji üretimi ile ilişkilendirdiğini belirtti. Bu durum Field ve ekibini kas, kalp ve beyin dokuları gibi mitokondriye büyük ölçüde bağımlı dokuları daha yakından incelemeye yönlendirdi.
Kas sağlığı, özellikle yaşlı yetişkinler için büyük önem taşımaktadır. Çünkü B12 eksikliği, yaş ilerledikçe daha yaygın hale gelir. Bu durum kısmen emilimin azalmasından kaynaklanır. Ancak yaşlanan yetişkinler aynı zamanda sarkopeni riskiyle karşı karşıyadır. Yaşlı yetişkinlerin bağımsızlıklarını ve yaşam kalitelerini olumsuz etkileyen Sarkopeni, kaslarda kütle ve güç kaybı yaratır.
Field, The Epoch Times’a verdiği demeçte araştırma sonuçlarını anlattı. “B12 eksikliği veya yetersizliğinin, bu hassas yaş grubunda, aynı doku türü üzerinde ikinci bir darbe oluşturduğunu gösterdik” dedi.
GeroScience dergisinde yayımlanan ikinci çalışmada bilim insanları B12 takviyesinin bu hasarı tersine çevirip çeviremeyeceğini araştırdı. Çalışmanın yazarı, hücre, gelişim ve bütünleştirici biyoloji alanında doçent olan Anna Thalacker-Mercer’dir. Thalacker-Mercer ve ekibi, mitokondriyal fonksiyonu geri kazanıp kazandıramayacağını görmek için yaşlı farelere B12 takviyesi yaptı.
Thalacker-Mercer, The Epoch Times’a gönderdiği bir e-postada, “B12 emiliminin yaşla birlikte azaldığını biliyorduk. Ayrıca mitokondriyal işlev bozukluğunun yaşlanmanın belirgin bir özelliği olduğunu da biliyorduk” dedi. “Düşüncemiz şuydu: Yaşlı yetişkinlerde B12 seviyeleri ile mitokondri arasında bir bağlantı varsa, takviye bu düşüşü tersine çevirebilir. Gözlemlediğimiz sonucun bu kadar sağlam olması bizi şaşırttı.”
Bu Çok Heyecan Verici Bir Bulgu
Field ise şöyle konuştu: “Farelerde B12 düzeyinin iyileştirilmesi, kaslardaki mitokondriyal fonksiyonun iyileşmesiyle ilişkili. Bu çok heyecan verici bir bulgu. B12 takviyesi, sadece eksiklik durumunda ortaya çıkan hastalıklarını önlemekle kalmıyor. Sonuçlar bunun aynı zamanda sağlıklı yaşlanmayı destekleyen hücresel enerji sistemlerini desteklemede de rol oynayabileceğini gösteriyor.”
Her iki araştırmacı da bu çalışmaların hayvanlar üzerinde yapıldığını ve insanlarda bir etki olduğunu kanıtlamadığını belirtti. Öncelikle B12 takviyesinin yaşlanan insanlarda mitokondriyal fonksiyonu veya kas sağlığını gerçekten iyileştirip iyileştirmediğini doğrulamak gerekiyor. Bu amaçla Thalacker-Mercer’in ekibi şu anda, insanlarda yapılacak randomize kontrollü çalışmalar planlıyor.
B12 Eksikliği Neden Kolayca Gözden Kaçar?
B12 vitaminini veya kobalamini, onları yiyen hayvanlar aracılığıyla bize ulaşan mikroorganizmalar üretir. Bu nedenle en iyi doğal kaynaklar et, yumurta ve süt ürünleridir. İnsanlar bu vitamini kendileri üretmezler ve onu gıdalardan, zenginleştirilmiş ürünlerden veya takviyelerden almaları gerekir.
B12, karaciğerde depolanır ve karaciğer, yıllarca ihtiyaç duyacağımız kadar B12 tutabilir. Bu durum, B12 eksikliğinin yavaşça gelişip uzun süre fark edilmeden kalmasının nedenlerinden biridir. Yeterli miktarda B12 almak sadece beslenmenizde ne kadar B12 bulunduğuna bağlı değildir. Aynı zamanda vücudunuzun onu parçalayabilme ve emebilme kapasitesiyle de ilgilidir.
Vücudumuzun besinleri etkili bir şekilde emme yeteneği, yaşla birlikte azalma eğilimindedir. Aynı şekilde, B12’nin besinlerden salınması ve emilip kullanılabilmesi için gereken mide asidi miktarı da azalır. Emilim, özellikle Tip 2 diyabet için kullanılan metformin ve mide asidini azaltmak için kullanılan proton pompa inhibitörleri gibi ilaçlardan da etkilenebilir. Her ikisi de emilimi engelleyebilir ve her ikisi de yaşlı yetişkinler arasında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Profesör Martin Warren, Kent Üniversitesi’nde biyokimya alanında doktora yapmış ve B12 araştırmalarında uzmanlaşmıştır. Warren, The Epoch Times’a e-posta yoluyla yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Son 100 yılda, B12 konusunda hızlı bir geçiş gerçekleşti. Başlangıçta bu besin maddesi, ölümcül bir hastalığı önleyen temel bir vitamin olarak tanımlandı. Ancak daha sonra yaşlı insanların esas olarak bu besin maddesini emme yetersizliği nedeniyle B12 eksikliği yaşama riskinin daha yüksek olduğu gerçeği ortaya çıktı.”
Eksiklik Oldukça Yaygın
B12 eksikliği dünya çapında yaygın bir sorundur. Özellikle beslenme ve sosyoekonomik zorluklarla karşı karşıya olan topluluklarda ve bitki bazlı beslenme uygulayan kişilerde ortaya çıkar. Warren, “Herkesin farkında olması gereken bir konu var. Yaşlıların ortalama beşte biri B12 eksikliğinden muzdarip olacaktır” dedi.
İyi haber ise, B12’ye çok az miktarda ihtiyacımız olmasıdır. Yetişkinler için bu miktar günlük yaklaşık 2,4 mikrogramdır (mcg). Ayrıca bu ihtiyaç hamileler için 2,6 mcg ve emziren kadınlar için 2,8 mcg’ye çıkar. Bunu daha iyi anlayabilmek için şöyle düşünün: Bir kum tanesinin ağırlığı yaklaşık 11.000 mcg’dir. Yani yetişkinlerin günlük B12 vitamini ihtiyacı, tek bir kum tanesinin yaklaşık 4600’de biri kadardır.
Gerçek hayatta, günlük B12 ihtiyacınızı dört ila beş yumurta, 85 gram konserve ton balığı veya tek bir sardalya yiyerek karşılayabilirsiniz. Çok yoğun kaynaklar arıyorsanız, buharda pişirilmiş bir midye veya bir lokma sığır ciğeri işinizi görür. Hayvansal olmayan kaynaklar arıyorsanız, 2 yemek kaşığı takviyeli besin mayası günlük B12 ihtiyacınızın %580’ini karşılar. Yani sadece bir tutamı yeterli olacaktır.
Dikkat Edilmesi Gereken Belirtiler
Warren’ın belirttiğine göre, B12 eksikliği veya yetersizliğinin belirtileri, diğer mikro besinlerin yetersizliği ile benzer. Üstelik aynı zamanda yaşlanma belirtilerine de benzer. Belirtiler yavaşça ortaya çıkabilir, bu durum da nedenlerini daha belirsiz hale getirir. Bu nedenle birçok kişi bunları normal yaşlanma belirtileri olarak değerlendirebilir.
Bununla birlikte B12 eksikliği pek çok durumda fiziksel, nörolojik ve psikolojik belirtilere yol açar. B12, sinirlerin etrafındaki koruyucu tabaka olan miyelinin oluşumu için hayati öneme sahiptir. Yeterli miktarda B12 almadığımızda miyelin zarar görür ve sinir lifleri açığa çıkabilir. Bu da ellerde ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanmaya yol açar. Durum ilerlerse omurilik dejenerasyonuna ve dolayısıyla denge kaybına, koordinasyon bozukluğuna ve yürüme güçlüğüne neden olur. Bu duruma subakut kombine dejenerasyon denir.
Warren, “Yorgunluk ve bitkinlik muhtemelen en sık görülen belirtilerdir. Ayrıca zihin bulanıklığı ve bilişsel (örneğin, konsantrasyon süresi, zihin keskinliği vb.) değişiklikler de oldukça yaygındır. Bunlara ek olarak karıncalanma veya iğne batması hissi ya da dilde uyuşma, koordinasyon sorunları ve yürüme güçlüğü, kas gücü kaybı, depresyon ve ruh hali değişiklikleri de sıkça ortaya çıkar” diye ekledi.
Diğer olası belirtiler arasında yorgunluk veya bitkinlik, nefes darlığı, denge sorunları, hafıza zayıflığı, görme sorunları ve kilo kaybı yer almaktadır. Bu belirtiler B12 eksikliğinin ötesinde çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir. Bu nedenle bunları yaşıyorsanız, nedenini belirlemek için sağlık uzmanınıza danışın.
B12 Düzeyinin Tespit Edilmesi
B12 düzeyi standart bir kan testi ile kontrol edilebilir, ancak bu testin bazı sınırlamaları vardır.
Warren, “B12 eksikliği için yaygın olarak kullanılan kan testleri çok doğru sonuçlar vermiyor. Aynı kan örneğini beş farklı laboratuvara gönderdiğinizde beş farklı sonuç alabilirsiniz,” dedi. B12 eksikliği sonucu kanda biriken yan ürünleri araştıran daha hassas testlerin mevcut olduğunu söyledi. Ancak bunların hâlâ pahalı olduğunu ekledi. Warren ayrıca “eksiklik” ile “yetersizlik” kavramlarının daha net klinik tanımlarının gerekli olduğuna dikkat çekti.
Bunlara ek olarak her bireyde düşük B12 düzeyine karşı tepkiler de büyük ölçüde değişiklik gösterir.
“Aynı B12 seviyesine sahip iki kişiden birinde yetersizlik görülürken, diğerinde eksiklik ortaya çıkması muhtemeldir” dedi. “Bazı kişiler nispeten düşük B12 seviyeleriyle sorun yaşamazken, bazıları da nispeten yüksek B12 seviyelerinde bile eksiklik belirtileri gösteriyor. Bu durum muhtemelen genetik faktörlerden kaynaklanıyor, ancak farkında olmadığımız başka bir nedeni de yansıtıyor olabilir.”
Yaşlanmanın bir parçası olduğunu düşündüğünüz belirtiler yaşıyorsanız, B12 seviyenizi ölçtürmeyi de düşünün. Beslenme düzeninde bir değişiklik, mevcut ilaçlarınızın gözden geçirilmesi veya takviye alımı gibi basit önlemler, özellikle yaşlandıkça kaçınılmaz gibi görünen durumları iyileştirebilir ve yaşam kalitenizi artırabilir.
Yazan: Emma Suttie, The Epoch Times
Çeviren: Hatice Atmaca, The Epoch Times Türkiye