“Efendiler Yarın Cumhuriyeti İlan Edeceğiz!”

Fotoğraf: Wikipedia

Türkiye, 600 yıllık saray saltanatından, 10 yıllık meşruti monarşiden, 3,5 yıllık meclis hükümeti sisteminden cumhuriyete geçti. Mustafa Kemal ATATÜRK, 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılan TBMM’ye bir “padişah temsilcisi atanmasına” karşı çıktı. 10 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (1921 Anayasası’nın) ilk üç maddesinde, cumhuriyetin ve yeni devletin tanımı yapıldı.

Birinci maddede, “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına dayanır” denildi. İkinci maddede, “Yürütme ve yasama yetkisi milletin tek ve gerçek temsilcisi olan Büyük Millet Meclisi’nde toplanır” ifadesi yer aldı. Üçüncü maddede ise “Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından yönetilir ve hükümeti Büyük Millet Meclisi Hükümeti unvanını taşır” denildi. TBMM, 1 Kasım 1922’de saltanatla hilafeti birbirinden ayırıp saltanatı kaldırdı.

26 Ekim 1923 Cuma günü ATATÜRK’ün başkanlığında Çankaya’da İcra Vekilleri Heyeti toplandı ve ATATÜRK’ün teklifi üzerine Fethi Bey kabinesi istifa kararı aldı. 28 Ekim 1923 Pazar akşamı İsmet İnönü, Kazım Özalp, Fethi Okyar, Ruşen Eşref Ünaydın, Fuat Bulca, Kemalettin Sami Gökçen, Halit Karsıalan, Çankaya’da ATATÜRK’ün sofrasında bir araya geldi. Toplantı, Çankaya Köşkü tadilata alındığı için bahçedeki küçük evde yapıldı.

Çankaya’da yemek esnasında hazır bulunanlara ATATÜRK şu sözleri söyledi: “EFENDİLER , YARIN CUMHURİYETİ İLAN EDECEĞİZ!” Misafirler ayrıldı. ATATÜRK, İsmet Paşa’nın kalmasını istedi. İsmet Paşa’nın kalem kağıt elinde, daha önce hazırlanan 1921 Anayasa’nın bazı maddeleri hakkında değişiklik teklifi hazırlamak için bir masanın başına geçtiler. ATATÜRK gerekli yasal değişiklikleri yaparak kanun teklifine “Türkiye Devletinin Hükümet şekli CUMHURİYET’tir” kaydını ekledi.

29 Ekim 1923 Pazartesi günü Halk Partisi Grubu toplandı. ATATÜRK tekrar kürsüye çıktı. “Kusur, takip etmekte olduğumuz usul ve şekildedir” dedi. Sonra “Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun bazı noktalarını açıklığa kavuşturmak lazımdır. Teklifim şudur” diyerek tasarıyı Meclis Kâtibi Ruşen Eşref Bey’e uzattı. 42 yaşındaki Mustafa Kemal Paşa, 158 oyla cumhurbaşkanı seçildi. “Yaşasın Cumhuriyet”, “Yaşasın Mustafa Kemal Paşa” sesleri meclis duvarlarını aşıp Ankara’ya, Türkiye’ye yayıldı.

Fotoğraf: Wikipedia

ATATÜRK’ün Cumhurbaşkanı seçilmesi üzerine Meclis’e teşekkür konuşmasının sonunu şu sözlerle tamamladı:

“…Daima muhterem arkadaşlarımın ellerine çok samimi ve sıkı bir surette yapışarak onların şahıslarından kendimi bir an bile ayrı görmeyerek çalışacağım. Milletin sevgisini daima dayanak noktası sayarak hep beraber ileriye gideceğiz. Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”

ATATÜRK dönemini ve bu döneme egemen olan tek parti rejimini, Türkiye’yi çoğulcu demokrasiye ulaştırma yolunda gelecek için engelleri ortadan kaldırmayı amaçlayan, bu nedenle halkın siyasal ve sosyal eğitime önem veren bir zaman aralığı olarak yorumlamak gerekir.

Fotoğraf: Wikipedia

Cumhuriyet’imizin 103. yılını bir kez daha idrak etmenin coşku ve gururunu yaşıyor, Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’ü ve silah arkadaşlarını saygı, sevgi, sadakat, özlem ve rahmetle anıyoruz.

Yanıt Ver

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.