Türkiye ekonomisinin sırtındaki en büyük kamburlardan biri, yıllardır çözülemeyen ve adeta kanıksanan, kayıt dışılık sorunudur. Ancak bu devasa ekosistemin içinde öyle bir alan var ki hem denetim eksikliği hem de vergi kaybı açısından tam anlamıyla bir “kara delik” teşkil ediyor: kira gelirleri.
Bir düşünün; bir vatandaş ikinci, üçüncü hatta dördüncü konutunu kiraya veriyor, oturduğu yerden düzenli bir gelir elde ediyor, ancak bu kazancın tek bir kuruşunu bile devlete beyan etmiyor. Sosyal devlet ilkesinin temel taşı olan vergi adaleti, ne yazık ki kiralık konut piyasasında yerle bir olmuş durumda.
İsviçre Modeli mi Türkiye Gerçeği mi?
Avrupa’nın göbeğinde, refah seviyesiyle örnek gösterilen İsviçre’ye baktığımızda tablo taban tabana zıttır. İsviçre’de en zenginlerin dahi mülk sahibi olmak yerine kirada oturmayı tercih etmesinin temel sebebi, sistemin kusursuz işleyen denetim mekanizmasıdır. Orada her kuruşun hesabı sorulur; her gelir, kuruşu kuruşuna vergilendirilir. Kayıt dışı bir işlem yapmak, sistemin dışına itilmeyi ve ağır yaptırımları göze almak demektir.
Türkiye’de ise durum maalesef bir “beyan keyfiyetine” dönüşmüş durumda. Büyük meblağlara tekabül eden kira gelirleri, elden alınan nakit paralar veya eksik gösterilen kontratlar aracılığıyla sistemin dışına kaçırılıyor. Bu sadece bir vergi kaybı değil, aynı zamanda dürüst vatandaşın sırtına binen ek vergi yükü demektir.
Denetim: Tercih Değil, Zorunluluk
Maliye için devasa bir kaynak teşkil eden bu alanın artık “görmezden gelinenler” listesinden çıkarılması şarttır. Teknolojinin ve dijitalleşmenin bu denli ilerlediği bir çağda, banka hareketleri, ikametgâh kayıtları ve tapu bilgileri eşleştirilerek bu kaçakların tespit edilmesi imkânsız değildir.
Asıl mesele teknik imkân değil, denetleme iradesidir.
Kira gelirlerinin tam anlamıyla kayıt altına alınması
- Vergi adaletini sağlar,
- Bütçe açıklarını kapatacak ciddi bir kaynak yaratır,
- Konut piyasasındaki suni fiyat artışlarını kontrol altına alır.
Eğer modern ve adil bir ekonomi yönetimi hedefliyorsak, “oturduğu yerden kazanan ama vergi ödemeyen” kesimin yarattığı bu denetim boşluğunu acilen kapatmalıyız. Unutulmamalıdır ki denetlenmeyen her kazanç, dürüst mükellefin hakkından çalınmış bir gelecektir.