ABD Başkanı Donald Trump, 9 Eylül’de Dallas’taki Cumhuriyetçi Parti kongresinde, Kazma Dağı (Pickaxe Mountain) nükleer tesisi için İran’ı uyardı. Trump, ABD’nin yeraltı kompleksinde hareketlilik tespit ettiğini, İran’ın nükleer programını ilerletmesi halinde tesisin hedef alınabileceğini söyledi.
ABD’nin tesisteki faaliyetleri uzay tabanlı imkanlarla izleyebildiğini belirterek, İran’ın nükleer silah edinmesine izin vermeyeceğini yineledi. Trump ayrıca Haziran 2025’te B-2 bombardıman uçaklarının Missouri’den havalandığını hatırlattı. Uçakların uçuş sırasında birkaç kez havada yakıt ikmali yaptığını, görevin gidiş dönüş toplam 37 saat sürdüğünü belirtti. Trump, saldırıların İran’ın nükleer tesislerini etkisiz hale getirdiğini söyledi.
İran’ın merkezinde, Tahran’ın yaklaşık 225 kilometre güneyinde bulunan Kazma Dağı, deniz seviyesinden yaklaşık 1,6 kilometre yükseliyor. İran, Natanz’daki başka bir montaj tesisine yönelik sabotajın ardından 2020 yılında dağın içinde yeni santrifüj montaj tesisi kurdu. Ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı tesisi bugüne kadar denetleyemedi. Bu nedenle tesisle ilgili bilgilerin çoğu ticari uydu görüntülerinden geliyor.
Ayrıca Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi CSIS, Kazma Dağındaki inşaat faaliyetlerinin 2026’da hızlandığını bildirdi. Kuruluş, altı yıllık uydu verilerini Temmuz ve Ağustos görüntüleriyle karşılaştırdı. Buna göre 2026’daki yol hareketliliği, 2020’den beri en yüksek seviyeye ulaştı.
Kazma Dağındaki çalışmalar hızlandı
CSIS görüntüleri, tünel girişlerinde güçlendirme çalışmalarının sürdüğünü gösteriyor. Ayrıca iç yolların kaplandığı ve erişim noktalarının güçlendirildiği de görüldü. Bunlara ek olarak tesis çevresinde güvenlik hattı oluşturuldu ve kazıdan çıkarılan malzemeler uzağa taşındı.
Analistler, Kazma Dağının derinlere gömülü granit bir yapı olduğunu belirtiyorlar. Ayrıca tesise GBU-57 Massive Ordnance Penetrator gibi en ağır ABD konvansiyonel mühimmatlarıyla saldırmanın zor olabileceğini değerlendiriyorlar.
ABD, Operation Midnight Hammer adlı bir operasyonla 22 Haziran 2025’te Fordow, Natanz ve İsfahan’ı vurdu. Buna karşılık İran ise nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını öne sürüyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Kazma Dağı hakkında açıklama yaptı. Bekayi, bölgede herhangi bir nükleer faaliyet yürütülmediğini söyledi.
UAEA Başkanı Rafael Grossi, 7 Eylül’de kurumun İran’ın nükleer stokları üzerindeki bilgi sürekliliğini kaybettiğini söyledi. Bu tür denetim sorunlarının bir yıldan uzun süredir devam ettiğini belirtti. Ayrıca İran’dan denetçilerle işbirliğini yeniden başlatmasını istedi. Ancak İran’ın UAEA temsilciliği normal denetimlerin sürmesini gerçekçi bulmadı. Temsilcilik, İran’ın askeri tehdit altında bulunduğunu ve denetim sorunlarının ABD ve İsrail saldırılarından kaynaklandığını belirtti.