Güneşin gökyüzünde adeta bir kor gibi parladığı, asfalttan yükselen sıcaklığın seraplar oluşturduğu o malum günlerdeyiz. Klimaların motorları son sürat dönüyor, vantilatörler çaresizce sıcak havayı üflüyor, bizler ise gölge bir yer bulabilmek için adeta köşe kapmaca oynuyoruz. Kent sakinleri olarak her yaz aynı soruyu soruyoruz: Bu şehirler neden bu kadar sıcak?
Cevap basit ama kabullenmesi zor: Şehirlerimizi kendi ellerimizle birer fırına dönüştürdük. Ancak bu fırının içinde bizi serinletecek muazzam, sessiz ve bedava bir teknolojimiz var. Üstelik ne fişe takılıyor ne de ay sonu elektrik faturası getiriyor.
Ağaçlardan bahsediyorum.
Doğal Klimalar İş Başında
Birçoğumuz ağaçları sadece “gölge yapan yeşillikler” olarak görürüz. Oysa bir ağaç, gölgesinden çok daha fazlasıdır; o, doğanın mühendislik harikası bir klimasıdır.
Bilim insanları buna “evapotranspirasyon” yani terleme diyor. Ağaçlar, kökleriyle çektikleri suyu yapraklarından havaya buhar olarak salarlar. Bu süreç, çevredeki ısı enerjisini emer ve havayı soğutur. Araştırmalar, olgun bir ağacın tek başına, günde 10 odalık bir klimanın 20 saat boyunca çalışmasına eşdeğer bir soğutma gücü ürettiğini gösteriyor. Hem de karbon salmadan, tam aksine karbonu yutarak!
Dahası, beton ve asfalt güneş ışınlarını emip, gece boyu çevreye radyasyon olarak yayarken (biz buna kentsel ısı adası etkisi diyoruz), ağaçlar bu ölümcül döngüyü kırıyor. Yapılan ölçümlere göre, ağaçlandırılmış bir sokak ile sadece birkaç yüz metre ötedeki beton bir cadde arasında 3 ila 7 dereceye varan devasa bir sıcaklık farkı oluşabiliyor.
“Gölge” Lüks Değil, İhtiyaçtır
Bugün şehirlerimizde bir ağacın gölgesine sığınmak, ne yazık ki bir lüks haline geldi. Parkları otoparka dönüştürdüğümüz, her boşluğa bir rezidans diktiğimiz kentsel dönüşüm furyasında unuttuğumuz bir şey var: Betonu sulayarak serinletemezsiniz.
Ağaç dikmek, sadece göze hoş gelen bir peyzaj çalışması veya bir “çevre duyarlılığı” meselesi değildir. Küresel kaynama çağında şehirlerde ağaç varlığını artırmak, doğrudan bir halk sağlığı ve hayatta kalma mücadelesidir. Sıcak dalgalarının tetiklediği sağlık sorunlarını önlemenin en ucuz, en sürdürülebilir yolu, sokaklarımızı yeniden yeşille buluşturmaktır.
Yarın Çok Geç Olabilir
Bir çınarın dikildiği gün, gölgesinde oturacağımız gün değildir elbet. Bugünün serinliği, dün dikilen ağaçların hediyesidir. Eğer gelecekte çocuklarımızın klimalara mahkûm olduğu, sokağa çıkamadığı yazlar yaşamasını istemiyorsak, bugünden şehir planlama anlayışımızı kökten değiştirmeliyiz.
Yollara sadece şerit genişletmek için değil, ağaç dikmek için de yer açmalıyız. Unutmayalım, bizi betonun vaat ettiği yapay konfor değil, doğanın cömertçe sunduğu o serin gölge kurtaracak.
Şimdi soralım kendimize: Bugün şehrimize, mahallemize, kapımızın önüne bir gölge bıraktık mı?