Bir volkanın yol açtığı yıkımdan, bir şarkının bitmeyen şöhretine uzanan öykü. Kayıp bir demiryolu hattı, İtalya’nın en akılda kalıcı melodisine nasıl ilham verdi?
1944 yılında Vezüv Yanardağı patladığında, Napoli Körfezi kül ve ponza taşlarıyla kaplandı. Avrupa’nın en tehlikeli aktif yanardağlarından biri olan Vezüv’ün her patlaması, çok geniş kapsamlı sonuçlar doğurdu. Herkesin bildiği patlamasıyla M.S. 79’da Pompeii’yi yok etmişti. 1944’te İkinci Dünya Savaşı’nın en yoğun döneminde yaklaşık 80 adet ABD askeri uçağını imha etti. Aynı paylamada San Sebastiano al Vesuvio ve Massa di Somma kasabaları yerle bir oldu.
1944’teki talihsiz zamanlamasıyla ünlü patlama, aynı zamanda pek bilinmeyen bir tarihî mirası da yok etti. Patlama özellikle 1880’de inşa edilen ve o dönem için olağanüstü bir mühendislik başarısı olan füniküler Vezüv Demiryolu’nun sonunu getirdi. En parlak döneminde maceracı turistler, çevredeki manzarayı seyretmek için vagonlarla, aktif kraterin tepesine kadar çıkarlardı.
Ancak ziyaretçileri çeken bu özellik, nihayetinde demiryolunun çöküşüne yol açtı. 1906 ve 1934’teki volkanik patlamalar füniküler hattına zarar verdi. Nihayet 1944’te füniküler hattı tamamen kullanılamaz hale geldi.
Demiryolu artık uzak bir anı olarak kalmış olsa da, İtalya’nın en popüler şarkılarından biriyle müzik tarihinde silinmez bir iz bıraktı. Ancak sayısız sanatçı tarafından seslendirilen ve istemeden de olsa intihal edilen bu şarkı, besteci Luigi Denza’nın “Funiculi, Funicula” adlı eseridir.
_-_Archivio_storico_Ricordi_FOTO001319.jpg){kind=link}
Funiculi, Funicula
“Funiculi, Funicula”, aslında füniküler demiryolunun açılışını kutlamak amacıyla, akılda kalıcı bir reklam şarkısı olarak yazılmıştı. Muhtemelen bir şaka olarak tasarlanan bu şarkının sözlerini, gazeteci Peppino Turco yazdı. Ancak bir yıl içinde bir milyon satılarak İtalya’nın en popüler şarkılarından biri haline geldi. Ardından da, Napoli’nin her yıl düzenlenen şarkı yarışması Festival di Piedigrotta’da hit oldu.
Bu şarkı o kadar yaygın hale geldi ki, ayrıca birçok besteci de yanlışlıkla onu yeniden kullandı. 1907’de Rus besteci Rimsky-Korsakov, “Neapolitanskaya pesenka” Op. 63 adlı senfonik şiirinde kullandı. Besteci bu melodiyi geleneksel bir ezgi sanmıştı. Ancak telif hakkı ihlalinin en ünlü örneği, Richard Strauss’un “Aus Italien” adlı eserinde ortaya çıktı. Strauss “Funiculi, Funicula”yı yazılmasından sadece altı yıl sonra, kaynak göstermeden kullandı. Ancak Denza bunu öğrendiğinde yasal işlem başlattı ve davayı kazandı. Bu olay, müzik tarihinde en eski, önemli telif hakkı davalarından biri oldu.
Aşağıda Luigi Denza’nın “Funiculi, Funicula” adlı eserini Andrea Bocelli, Andrea Griminelli ve Alan Gilbert yönetimindeki New York Filarmoni Orkestrası seslendiriyor.
Bu neşeli şarkı, genç bir adamın sevgilisini volkana doğru keyifli bir gezintiye çıkarmasının hikâyesini anlatıyor. “Jammo, jammo, ‘ncoppa jammo ja” nakaratı, “Hadi gidelim, hadi gidelim. Zirveye çıkacağız” anlamına gelen neşeli bir tekrar kısmıdır. Ardından gelen satır, şarkının adının kaynağını ortaya koyuyor. “Funiculi, funicula” sözleri, yeni inşa edilen demiryoluna atıfta bulunuyor. Kelime anlamıyla “füniküler yukarı, füniküler aşağı” anlamına gelen bu satır, füniküler vagonunda yolculuğu tasvir ediyor. Bununla birlikte bu neşeli ve coşkulu müzikal reklam, tanıtımı için yazıldığı üründen daha uzun ömürlü oldu.
Yazan: George Cai, The Epoch Times
Çeviren: Hatice Atmaca, The Epoch Times Türkiye