Dünyada önlenebilir ölümlerin ve kalp krizlerinin arkasındaki en büyük sinsi güç olan yüksek tansiyon (hipertansiyon) yönetiminde, ezber bozan bir bilimsel araştırmaya imza atıldı.
Saygın tıp dergisi JAMA Internal Medicine’da yayımlanan Johns Hopkins imzalı yeni bir araştırma, klinikte ve evde tansiyon ölçerken kolu masaya koymamak gibi basit bir ihmalin, milyonlarca insana yanlışlıkla “hipertansiyon” teşhisi konulmasına yol açtığını gözler önüne serdi.
Dünyada önlenebilir ölümlerin ve kalp krizlerinin arkasındaki en büyük sinsi güç olan yüksek tansiyon (hipertansiyon) yönetiminde, ezber bozan bir bilimsel araştırmaya imza atıldı. Johns Hopkins Üniversitesi bilim insanlarının yürüttüğü ve en katı tıbbi protokollerle gerçekleştirilen klinik çalışma, günlük hayatta ve muayene odalarında farkında olmadan yaptığımız çok basit bir hatanın devasa sonuçlarını ortaya çıkardı: Kolumuzu doğru konumlandırmamak, bizi saniyeler içinde “sahte” bir tansiyon hastasına dönüştürebiliyor.
Kolu masaya koymamak tansiyonun yüksek ölçülmesine neden oluyor
Klinik kılavuzlar, doğru bir tansiyon ölçümü için sırtın desteklenmesini, ayakların yere düz basmasını ve en önemlisi kolun bir masa üzerinde desteklenerek kalp hizasında tutulmasını şart koşuyor. Ancak günlük koşturmacada, muayene masalarında veya evdeki acele ölçümlerde bu kural neredeyse her zaman göz ardı ediliyor. Sağlık çalışanları zaman darlığından hastanın kolunu havada tutuyor, hastalar ise kolunu kucağına koyup ölçüm bitsin diye bekliyor.
İşte araştırma, tam olarak bu iki hatalı pozisyonun (kolu kucağa koymak ve yan tarafta desteksiz sallamak) sonuçlarını masaya yatırdı. 133 yetişkin üzerinde yapılan dijital ölçümlere göre:
Kolu kucağa koyarak ölçmek: Büyük tansiyonu (sistolik) yaklaşık 4 mmHg yüksek gösteriyor.
Kolu yan tarafta desteksiz sallamak: Çok daha büyük bir yanılgıya yol açarak büyük tansiyonu tam 6,5 ila 7 mmHg daha yüksek çıkarıyor.
Eğer zaten tansiyon hastasıysanız: Yanlış pozisyon, büyük tansiyonunuzu 9 mmHg birden fazla tahmin ettiriyor!
Teşhisi ve tedaviyi değiştiren “küçük” farklar
İlk bakışta 6-7 milimetrelik (mmHg) farklar kulağa küçük gelebilir. Ancak tıp dünyasında sınır değerler çok dar. Araştırmacılardan Sherry Liu, bu tehlikeyi çok net bir örnekle açıklıyor: “Eğer kolunuzu desteklemeden ölçüm yapıyorsanız ve cihaz size 6,5 birimlik sahte bir yükseklik veriyorsa; gerçekte 123 olan tansiyonunuz 130, gerçekte 133 olan tansiyonunuz ise 140 çıkacaktır. Bu küçük sapma, tamamen sağlıklı bir insanı kağıt üzerinde doğrudan 2. evre hipertansiyon hastası yapar.”
Bu durum, milyonlarca insanın ömür boyu hiç gerekmediği halde ağır ve agresif tansiyon ilaçları kullanması, gereksiz hastane takipleriyle boğuşması ve psikolojik olarak yıpranması anlamına geliyor. Bilim insanları sadece ABD’de, bu basit kol pozisyonu hatası yüzünden 40 ila 54 milyon insanın yanlışlıkla hipertansiyon hastası olarak sınıflandırılma riski taşıdığını hesaplıyor. Küresel ölçekte ise bu sayı yüz milyonları buluyor.
Yerçekimi ve kaslar oyuna giriyor
Peki kol havada kalınca tansiyon neden yükseliyor? Uzmanlar bunun arkasında üç temel biyolojik neden olduğunu söylüyor. İlk olarak, kol kalp seviyesinin altına indiğinde kalp ile cihaz arasındaki dikey mesafe artıyor ve yerçekiminin etkisiyle damarlardaki kan basıncı (hidrostatik basınç) yapay olarak yükseliyor. İkinci olarak, kanın kalbe dönüşü azaldığı için damarlar kendini kasıyor. Son olarak, desteksiz kalan kolu havada tutmak için farkında olmadan kaslarımızı sıkıyoruz ve bu izometrik yük tansiyonu doğrudan yükseltiyor.
“Klinikte ve evde haklarınızı savunun”
Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Tammy Brady, hem tıp dünyasına hem de vatandaşlara çok güçlü bir çağrıda bulunuyor. Sağlık sistemlerinin ve hastanelerin bu ölçüm kalitesini denetlemesi gerektiğini belirten Brady, hastaları da uyardı: “Vatandaşlar hem muayene odalarında hem de evde kendi tansiyonlarını ölçerken kendilerini savunmalı, aceleye getirilmiş ölçümleri kabul etmemeli ve kılavuzlara uygun olarak kollarını sıkıca destekleyecek bir masa pozisyonunu talep etmelidir. Doğru kol pozisyonu, doğru teşhis demektir.”
Evde Adım Adım Doğru Tansiyon Ölçme Rehberi
Tansiyon aletinizin markası ne kadar iyi olursa olsun, pozisyonunuz yanlışsa sonuç da yanlıştır. Evde ölçüm yaparken bu 6 altın kurala mutlaka uyun:
Ölçümden Önce Yürümeyin: Cihazın başına geçmeden önce en az 5 dakika sırtınızı yaslayarak sakin bir şekilde dinlenin.
Mesanenizi Boşaltın: Dolu bir mesane (idrara sıkışık olmak) tansiyonu yapay olarak yükseltir. Ölçümden önce mutlaka tuvalete gidin.
Kolu Masaya Sabitleyin: Kolunuz kucağınızda durmasın veya havada asılı kalmasın. Kolunuzu bir masa veya sehpa üzerine koyun. Cihazın manşet (pazu) kısmı tam kalp hizanızda olsun.
Duruşunuza Dikkat Edin: Dik oturun, sırtınızı arkaya yaslayın. Ayaklarınızı yere düz basın ve kesinlikle bacak bacak üstüne atmayın.
Sessizliği Koruyun: Ölçüm başlama düğmesine bastıktan sonra bitene kadar yanınızdakilerle konuşmayın, telefonunuza bakmayın ve hareket etmeyin. Kasların kasılması ve konuşmak, değerleri saniyeler içinde değiştirir.
Doğru Manşet Seçin: Kolunuza çok dar gelen veya bol duran tansiyon manşetleri yanlış sonuç verir. Kol ölçünüze uygun bantları tercih edin.
Kaynak:
Johns Hopkins Medicine Study Finds Commonly Used Arm Positions Can Substantially Overestimate Blood Pressure Readings, hopkinsmedicine.org
Effects of Cuff Size on the Accuracy of Blood Pressure Readings, jamanetwork.com
Arm Position and Blood Pressure Readings, jamanetwork.com