Kütüphanelerimizdeki el yazmalarını araştıran Prof. Dr. Necati Demir, Türklerin bilinen ilk kitabı olan “ULU HAN ATA BİTİĞİ”ni tarihimize kazandırdı. MS. 580 yılında Türkçeden Farsçaya çevrilmiş olduğu tespit edilen bu kitap, Türk tarihinin “Orhun Yazıtları”yla MS. 700’lerde başlamadığını, MS. 580 yılından çok önce Türklerin kitap yazdığını ortaya koyuyor.
Türklerin ilk atası Ulu Ay Ata ve Ulu Ay Ana’dan bahseden bu kitabın Hz. Âdem ve Hz. Havva’yı anlattığı net olarak görülmektedir. (Kitap hakkındaki ayrıntılı bilgileri linkteki videodan izleyebilirsiniz.)
Ulu Han Ata kitabında anlatılanlara göre; Kara Dağ isimli dağdaki mağaranın tabanında insan şekline benzer bir oyuk (kalıp) var. Bu oyuğa yağmur sularının taşıdığı çamur doluyor. Havalar ısınmaya başlayıp yerdeki çukura (kalıba) dolan çamur kuruduktan sonra canlanıyor ve Türklerin ilk atası ULU AY ATA ortaya çıkıyor. Sonraki zamanlarda yine aynı olaylar oluyor ve bu defa da aynı kalıptan (oyuktan) Türklerin ilk anası ULU AY ANA oluşuyor.
UMAY ANA, “Ulu Ay Ana” MI?
Ulu Han Ata bitiğinde (kitabında) bahsi geçen Ulu Ay Ana ismi, Türk mitolojisindeki “Umay Ana”yı çağrıştırıyor ve şu soru aklımıza geliyor: Ulu Ay Ana ismi zamanla “U-m-ay-ana”ya dönüşmüş olabilir mi?
Dil bilim konusunda yeterli alt yapıya sahip değilim ama yöresel dilimizde bazı isim ve deyimleri kolay söylemek istediğimizde kısaltmalar yaptığımızı biliyorum. Umayana ismi de söylem kolaylığı oluşması açısından; ULU kelimesi “U”, aradaki “m” harfi bağlaç olarak kullanılıp “ana” kelimesiyle birleştirilmiş ve ULU AY ANA şeklinden UMAYANA şekline dönüşmüş olabilir diye düşünüyorum.
Umay Ana ve Ulu Ay Ana arasındaki isim benzerliği haricinde, her iki karakterin özelliklerinde de benzerliklere rastlıyoruz.
“Yollar Delisi” adıyla tanıdığımız belgesel yapımcısı gezginimiz Mehmet Gültekin, Altaylar bölgesinde yaptığı araştırmalarda Umay Ana kutsal alanında, insan şeklinde bir kaya oyuğuna yağmur sularıyla çamur dolduğunu ve çocuğu olmayan kadınların buraya gelerek çamur dolan insan kalıbının içerisine oturup çocuklarının olmasını dilediklerini söylüyor.
Mehmet Gültekin’in görüntülediği Umay Ana kutsal alanındaki insan şeklindeki oyukta, baş, gövde ve ayaklar görülmekte… (İnsan kalıbı şeklindeki kaya oyuğu hakkındaki ayrıntılı bilgileri linkteki videodan izleyebilirsiniz. Fotoğraftaki görüntü, videonun sonlarına doğru olan bölümde yer almaktadır.)
Umay Ana ve Ulu Ay Ana karakterleri ile ilişkilendirilen insan şeklindeki kaya oyuğu (kalıbı) efsanesi, bu iki karakterin aynı kişi (yani Hz. Havva) olabileceği konusunda ipuçları veriyor gibi…