Lojistik ve taşımacılık sektörü, Türkiye ekonomisinin can damarı. Ancak bu dinamik sektörün aktörleri olan esnafımız ve şirketlerimiz, çoğu zaman operasyonel yüklerin yanında bir de mevzuat labirentleriyle boğuşmak zorunda kalıyor. Bu labirentlerin en çok kafa karıştıran, “Nasıl olsa biliyorum” denilip en çok ceza yenen virajı ise hiç şüphesiz ÜDY ve ODY belgeleri.
Sektörün içinden kime sorsanız haklı bir sitem duyarsınız: “ÜDY1 belgem var, şirketin en üst düzey yöneticisiyim. Eh bu belge zaten Orta Düzey Yönetici (ODY) belgesini de kapsamıyor mu? Neden bir de ODY için ayrı adam arıyorum?”
İlk bakışta mantık çok basit: “Büyük altını, küçük gümüşü kapsar.” Eğer siz uluslararası yolcu taşımacılığının zirvesini temsil eden ÜDY1 belgesine sahipseniz, teorik ve hukuki olarak ODY1’in yetkilerine de sahipsiniz demektir. Bakanlık da bunu inkâr etmiyor; ÜDY1 sahibi birinin ODY1 bilgi düzeyine haiz olduğunu kabul ediyor.
Ancak Şeytan Detayda, Ceza İse “Aynı Koltukta” Gizli!
İşte dananın kuyruğunun koptuğu, esnafın ve şirket yöneticilerinin gözden kaçırdığı yasal sınır tam olarak burada başlıyor: Yetki, unvanı kapsar ama aynı kişiyi kapsamaz.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı mevzuatı çok net bir kırmızı çizgi çekiyor. Bir taşımacılık firmasında yönetim mekanizmasının sağlıklı işlemesi için iki ayrı kademeye ihtiyaç vardır: Biri stratejiyi çizen Üst Düzey Yönetici (ÜDY), diğeri ise sahayı, şoförü, aracı yani operasyonu yöneten Orta Düzey Yönetici (ODY).
Mevzuat der ki: “Ey işveren, senin ÜDY1 belgen var diye şirketteki hem Üst Düzey koltuğuna hem de Orta Düzey koltuğuna tek başına oturamazsın. Bir koltukta sen oturuyorsan, diğer koltukta başka biri oturacak.”
Yani, tek bir kişinin ÜDY1 belgesiyle her iki kadronun da yükümlülüğünü tek başına sırtlaması yasal olarak geçersiz sayılıyor. Yapılacak bir denetimde “Yönetici eksiği” gerekçesiyle ciddi idari para cezalarıyla karşılaşmak işten bile değil.
Peki, Çözüm Ne? Labirentten Nasıl Çıkılır?
Sektör temsilcilerinin ve firmaların ceza yememek için bilmesi gereken altın bir kural var: İsimler farklı olacak, belgeler yüksek olabilir.
Eğer şirketinizde Üst Düzey Yönetici olarak ÜDY1 belgeli bir personelin atamasını yaptıysanız; Orta Düzey Yönetici (ODY) kadrosu için illaki elinde ODY1 belgesi olan birini aramak zorunda değilsiniz. Çözüm çok basit: Elinde ÜDY1 belgesi olan “başka bir kişiyi” firmaya Orta Düzey Yönetici olarak atayabilirsiniz.
Burada yasal hiçbir engel yok. Sistem, ikinci kişinin elindeki ÜDY1 belgesinin, ODY1’i kapsama hakkını tanır. Yeter ki e-Devlet üzerinden atama yapılırken o kişi için “Orta Düzey Yönetici” unvanı seçilsin ve bu iki yönetici farklı isimler olsun. Tabii bu kişilerin şirkette resmi olarak sigortalı (SGK) çalışan veya firma ortağı olması şartını da unutmamak gerekiyor.
Ticaret hız kesmeden akarken, cezai müeyyidelerle karşılaşmamak için mevzuatın dilini iyi okumak gerekiyor. Taşımacılık sektöründe kurumsallaşmak ve ayakta kalmak, sadece direksiyon sallamaktan ya da büyük yatırımlar yapmaktan geçmiyor; masanın arkasındaki bürokratik satranç hamlelerini de doğru yapmayı gerektiriyor.
Unutmayın, doğru koltuğa, doğru belgeyle, doğru kişiyi oturtmak, gelebilecek binlerce liralık ceza virajından firmanızı tereyağından kıl çeker gibi kurtaracaktır.