Çin Mitolojisinde İlahi Çiftçi: Yan İmparatoru Shennong Shi
Yan İmparatoru, diğer adıyla Shennong Shi, Çin mitolojisinde efsanevi bir hükümdar ve kültürel kahramandır. Yaklaşık 5000 yıl önce yaşadığına ve eski Çin halkına tarım uygulamalarını öğrettiğine inanılmaktadır. Adı “İlahi Çiftçi” anlamına gelir.
Annesinin Huayang bölgesini ziyaret ettiği ve ilahi bir ejderhanın ruhunu aldıktan sonra onu dünyaya getirdiği söylenir. Yan, insan vücudu ve gücü temsil eden bir boğa başıyla doğdu. Doğduktan üç gün sonra konuşmaya başladı, beş ay sonra emeklemeye başladı, yedi ay sonra dişleri çıktı ve üç yaşında tarım hakkında bilgi sahibi oldu.
Efsanevi doğuşuna yaraşır bir hızla büyüyen Yan İmparatoru, yetişkinliğe adım attığında kendisini halkının refahına adadı. Bu üstün özellikleri ve erken gelişimi sayesinde, kısa sürede topluluğunun lideri haline geldi. Yaşı ilerledikçe halkının karşı karşıya olduğu en büyük zorlukları gözlemlemeye başladı. Tam da bu dönemde, hızla çoğalan insanlığın varlığını sürdürebilmesi için yeni bir düzene ihtiyaç duyulduğunu fark etti.
Giderek artan nüfusu gördü ve insanların sadece yabani bitki ve hayvanlarla geçinemeyeceğini anladı. Balıkçılık ve avcılıktan sonra, insanların tarımı geliştirmesi gerektiğinin farkına vardı. Kürek, kazma, balta ve saban gibi ekim aletleri icat etti. İnsanlara toprağı nasıl işleyeceklerini, sulama kanalları açmayı ve pirinç, darı, süpürge darısı, buğday ve fasulye olmak üzere beş kutsal tahılı nasıl yetiştireceklerini öğretti. Halkın ekim zamanlarını kaçırmaması için güneşin hareketlerine dayalı ilk tarım takvimini de o hazırladı. Açık pazarı teşvik etti ve insanların yaşam kalitelerini artırmak için ticaret yapmalarını destekledi. Bu, ticaretin başlangıcıydı. Ayrıca müzik çalmak için beş telli bir müzik aleti (Guqin’in atası) icat etti, hasat festivalleri düzenledi ve insanların kültürel yaşamlarını zenginleştirdi.
Çin Tıbbını İcat Etti
Yan İmparatoru’nun bir diğer katkısı da, insanların ilaç olarak kullanabilmesi için bitkileri tatmasıydı. Bir manyetik pusula gibi yönünü bularak birçok yüksek dağa seyahat etti ve çeşitli bitkiler topladı. Her birini, zehirli veya zararsız, sıcak veya soğuk gibi özelliklerini gösterene kadar öğüttü. Her bitkinin doğasını öğrenmek için Yan İmparatoru hepsini tattı. Bir keresinde, bir günde yetmiş farklı zehirle karşılaştı.
Efsaneye göre, yine böyle bir gün bitkileri denerken kaynayan suyuna tesadüfen düşen yabani yaprakların şifasını gördü ve böylece çayı keşfetmiş oldu. Neyse ki, efsanelere göre Shennong‘un şeffaf bir vücudu vardı ve bu nedenle farklı bitkilerin ve otların kendi üzerindeki etkisini görebiliyordu. Böylece, hangi organın etkilendiğini görebiliyor ve hemen bir panzehir seçebiliyordu. Bitki özelliklerine göre insanları tedavi etti. Çin tıbbını icat etti ve bu bitkileri kullanarak sayısız insanı iyileştirdi. Yan İmparatoru’nu anmak için, Çin’deki en eski Çin bitkisel tıp kitabı “İlahi Çiftçinin Bitki Kökü Klasiği” (Shennong Bencao Jing) olarak adlandırıldı.
Shennong Shi‘nin öyküsü, insanlık uğruna yapılan büyük bir fedakarlıkla sona erer. Mitolojiye göre, yüzlerce otu tereddüt etmeden tadan bilge hükümdar, günün birinde bağırsakları parçalayan çok güçlü zehirli bir bitkiyi (Gelsemium elegans / Baçao) tatmış ve panzehiri yetiştiremeden yaşamını yitirmiştir. Ancak onun ölümü bir son olmamış; insanlığı açlıktan, hastalıktan ve cehaletten kurtaran ölümsüz bir mirasa dönüşmüştür. Bugün Çin halkı kendilerini hâlâ “Yan ve Huang’ın (Sarı İmparator) Torunları” olarak anmakta ve Shennong’u tarımın, ticaretin ve tıbbın kutsal atası kabul etmektedir. O, doğanın sırlarını insanlığın hizmetine sunarak Doğu Asya medeniyetinin temellerini atan en büyük kültürel semboldür.
Kaynak: “Shennong Shi (A Historic Story)”, pureinsight.org, zhengjian Çin Kültürü Ders Kitabı Ekibi