Şi’nin üst düzey yetkililere yönelik yoğunlaştırılmış tasfiyeleri sırasında Çin, Komünist Partiden rekor sayıda üyeyi ihraç etti.
Çin Komünist Partisi (ÇKP), Pekin’de düzenlenen 20. Merkez Komitesi 5. Genel Kurulu’nda (Beşinci Plenum) 33 üst düzey ismi partiden ihraç ederek modern tarihinin en büyük siyasi tasfiye operasyonlarından birine imza attı. Devlet Başkanı ve ÇKP Genel Sekreteri Şi Cinping başkanlığında toplanan genel kurul, partinin yönetim mekanizmaları üzerindeki denetimini en üst seviyeye çıkarırken, Çin’i geleceğe taşıyacak olan 2027 yılındaki tarihi kongrenin de zeminini hazırladı.
Genel Kurulda “Boş Sandalye” Rekoru
26-29 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilen kritik zirveye, 2022 yılında atanan 376 asil ve yedek Merkez Komite üyesinden yalnızca 279’u katılabildi. Siyasi tasfiyeler ve görevden almalar nedeniyle oluşan %25,8’lik devamsızlık oranı, kurucu lider Mao Zedong’un ölümünden bu yana genel kurullarda kaydedilen en yüksek “boş koltuk” seviyesi olarak tarihe geçti.
Ordu ve Siyasetin Zirvesi Hedefte
Parti disiplini ve yolsuzlukla mücadele kararlılığının vurgulandığı toplantıda, Şi Cinping’in geçmişte bizzat önemli görevlere getirdiği çok sayıda üst düzey ismin ihracı onaylandı:
Zirvedeki siyasiler uzaklaştırıldı: Sincan’ın eski parti sekreteri Ma Şingrui, eski üst düzey diplomat Liu Jianchao ve eski Sanayi Bakanı Jin Zhuanglong “parti disiplini ve devlet yasalarını ciddi biçimde ihlal ettikleri” gerekçesiyle ihraç edildi. Görevdeki Politbüro üyeleri arasından ihraç edilenlerin sayısı bu dönemde üçe yükselerek 1980’den bu yana tek bir görev döneminde görülen en yüksek düzeye ulaştı.
Ordu yönetiminde büyük boşluk: Soruşturmalar Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun en üst askeri karar organı olan Merkezi Askeri Komisyon’u (CMC) derinden sarstı. 2022’de yedi üyeyle kurulan komisyonda, Genelkurmay Başkanı Liu Zhenli ve eski başkan yardımcısı Zhang Youxia dahil 5 üye görevden alındı veya ihraç edildi. Komisyonda Şi Cinping dışında sadece askeri disiplinin başındaki Zhang Shengmin kaldı.
Denetçiye büyük terfi: Ordu içi tasfiyeleri ve denetim mekanizmasını yöneten Zhang Shengmin, en yüksek siyasi karar mercii olan Politbüro’ya terfi ettirilerek buradaki tek askeri üye konumuna getirildi.
Kendi Kadrolarını Neden Tasfiye Ediyor? Güç Dengeleri Değişiyor
Şi’nin daha önce bizzat yükselttiği ve kendisine yakın konumda bulunan isimlerin de soruşturmalara dahil edilmesi, yönetim kademesindeki güç dengelerini temelden sarsıyor. Reuters’a konuşan Londra merkezli Tony Blair Enstitüsü’nün Çin politikaları danışmanı Ruby Osman, sürecin yalnızca basit bir “siyasi rakip tasfiyesi” olarak görülmesinin eksik kalacağını vurguluyor. Osman’a göre Şi, kendi siyasi önceliklerinin farklı liderlik dönemlerinde de tavizsiz uygulanmasını sağlayacak, kalıcı ve aşırı disiplinli bir yönetim sistemi inşa etmeye çalışıyor.
Siyasi Sadakat Ekonominin Önünde Bürokraside ‘Felç’ Riski
Toplantı sonrası yayımlanan bildiride 2026-2030 dönemini kapsayan 15. Beş Yıllık Plan ve inovasyon odaklı büyüme gibi ekonomik hedeflere yer verilse de ana vurgu her zamankinden daha net bir şekilde siyasi yönetim ve denetim oldu. Şi Cinping yönetimi, stratejik hedeflere ulaşılmasını ancak merkezi otoriteye mutlak bağlı bir yapı üzerinden güvence altına almayı hedefliyor.
Ancak bu durum bürokrasi üzerinde ciddi yan etkiler tartışmasını da beraberinde getiriyor. Sürekli görevden alınma ve soruşturulma korkusu altındaki kamu görevlilerinin, hata yapma endişesiyle inisiyatif almaktan kaçınması ve kararları uygulamada hantallaşması bu politikanın en büyük risk faktörlerinden biri olarak gösteriliyor. Şi’nin mevcut yaşlı kadroları emekliye ayırarak daha genç isimleri getirme planının önündeki en büyük sınav da bu güvensizlik ortamında “sadık ve yetkin” yeni bir ekip kurabilmek olacak.
Hedef, 2027 Kongresi İle Mao’dan Sonraki En Uzun İktidar
Beşinci Plenum’da alınan en önemli kararlardan biri de ÇKP’nin 21. Ulusal Kongresi’nin 2027’nin ikinci yarısında Pekin’de düzenleneceğinin resmen açıklanması oldu. Her beş yılda bir yapılan ve ülkenin siyasi yönelimini şekillendiren bu kongrede, Şi Cinping’in genel sekreterlik görevini beş yıl daha sürdürerek 4. dönemini güvence altına alması bekleniyor.
2012 yılında göreve gelen Şi, 2018 yılında devlet başkanlığı için uygulanan iki dönem sınırını kaldırarak Deng Şiaoping döneminden bu yana yerleşen “liderlik değişimi geleneğini” sonlandırmıştı. Şi Cinping, 2027’deki kongreyle birlikte kurucu lider Mao Zedong’dan bu yana Komünist Çin’in en uzun süre iktidarda kalan lideri unvanını resmen perçinlemiş olacak.
Hedef, 2027 Kongresi İle Mao’dan Sonraki En Uzun İktidar
Kampanyanın arka planına yönelik eleştirel değerlendirmelerde bulunan ABD merkezli Çin analisti Chen Pokong, Şi Cinping’in yolsuzlukla mücadeleyi, parti içerisindeki güç ve iktidar mücadelelerini perdelemek amacıyla bir araç olarak kullandığını ileri sürdü. Bu denli geniş çaplı ve durmak bilmeyen tasfiye dalgalarının rejimin kendi iç istikrarını uzun vadede daha da zayıflatabileceğini savunan Chen, mevcut kırılganlıklar nedeniyle komünist rejimin her an bir çöküş riskiyle karşı karşıya kalabileceği öngörüsünde bulundu. Bu sert eleştiriler ve yapısal risk tartışmaları altında ÇKP, 2027 yılındaki tarihi kongreye doğru tarihin en sıkı iç denetim dönemlerinden birinden geçiyor.