Kazakistan insan hakları savunucularının Çin’den gelen baskılarla tutuklanmasına, uluslararası kamuoyu tepki gösterdi. Aktivistler Çin Komünist Partisi’nin (ÇKP) Sincan bölgesindeki kitlesel tutuklama kamplarını protesto etmişti. İnsan hakları örgütleri, bu sürecin Çin’in diplomatik baskısı sonucu gerçekleştiğini iddia ediyor. Yaşananlar, Orta Asya’da artan Çin etkisini yeniden gündeme getirdi.
Konu, 15 Ocak’ta Washington Ulusal Basın Kulübü’nde düzenlenen Çin Yardım basın toplantısında sert eleştirilere maruz kaldı. Toplantıya insan hakları savunucuları, dini özgürlük temsilcileri ve Çin kamplarından kurtulan kişiler katıldı. Etkinlikte Kazakistan hükümetine sert eleştiriler yöneltildi.
Atayurt Kazak İnsan Hakları Örgütü kurucusu Serikzhan Bilash, 19 aktivistin tutuklandığını açıkladı. Bilash ayrıca, bu kişilerin on yıla kadar hapis cezası riskiyle karşı karşıya olduğunu söyledi. Tutuklananlar arasında hamile bir kadın ve yedi çocuk babası bir erkek var.
Bilash gözaltıların Kasım ayında Almatı’da düzenlenen bir protestonun ardından başladığını bildirdi. Gösteride eylemciler Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki politikaları protesto etti. Ardından Çin bayrağını ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in fotoğraflarını yaktı.
Yetkililer olayı başlangıçta idari bir suç olarak değerlendirerek protestoculara para cezaları verdi. Buna rağmen bazı protestocular 15 gün gözaltında kaldı. Daha sonra dosya ceza davasına dönüştü. Bilash, bu değişikliğin doğrudan Çin baskısıyla gerçekleştiğini öne sürdü.
Çin Almatı Konsolosluğu, Kazakistan Dışişleri Bakanlığına iki resmi mektup göndererek olayın iki ülke ilişkilerine zarar verdiği belirtti. Bu yazışmalar iddianamede açıkça yer alıyor.
Belirsiz Suçlama ve Yaklaşan Dava
İnsan hakları izleme organizasyonu Human Rights Watch, aktivistlere yöneltilen “toplumsal nefreti körüklemek” suçlamasının belirsiz ve geniş kapsamlı olduğunu belitti. Tutuklananların 14’ü farklı cezaevlerinde, diğerleri ev hapsinde tutuluyor. Davalar 21 Ocak’ta başlayacak.
Bazı hapishaneler ailelerinden yüzlerce kilometre uzakta ve ayrıca aile ziyaretlerine izin verilmiyor. Buna ek olarak bir tutuklu, sıfırın altına düşen sıcaklıklara rağmen ısıtmasız bir hücrede tutuldu. Bilash, Çin’deki etnik Kazaklar ve Uygurlara yönelik istismarları belgeledi. Ayrıca geçmişte yaşanan şüpheli ölümleri hatırlatarak endişelerini dile getirdi. 2020 yılında bir destekçinin cezaevinde hayatını kaybettiğini söyledi. Olayın ardından ailesinin de tehdit edildiği sözlerine ekledi.
Washington’daki toplantıda ChinaAid kurucusu Bob Fu, yaşananları “sınır ötesi baskı” olarak tanımladı. Ayrıca “Bugünkü sessizlik, yarın daha fazla baskıya yol açacaktır.” ifadelerini sözlerine ekledi.
İnsan hakları savunucuları uluslararası topluma çağrıda bulunarak aktivistlerin derhal serbest bırakılması istedi. Kazakistan hükümetine hukukun üstünlüğüne saygı çağrısı yapıldı.
“Bugünkü sessizlik, yarın daha fazla baskıya yol açacaktır.” ifadelerini sözlerine ekledi.
İnsan hakları savunucuları uluslararası topluma çağrıda bulunarak aktivistlerin derhal serbest bırakılması istedi. Kazakistan hükümetine hukukun üstünlüğüne saygı çağrısı yapıldı.